احمد موعود انجيل (تفسير سوره صف) ( فارسى) — الصفحة ٤٠

راه دوم ( دليل عقلى ) :

اين خلاصهء برهان فلسفيى است كه مرحوم صدرالمتألهين دراسفار « 1 » در موارد مختلفى در مورد آن بحث و گفتگو نموده ومىگويد : ظواهر آيات قرآن اين حقيقت را تأييد مىكند ، آن جا كه مىفرمايد :

« وَ إِنْ مِنْ شَىءٍ إِلّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَلكِنْ لاتَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ » ؛ « 2 »

همهء موجودات با ستايش خود خدا را تنزيه مىكنند ولى شما از نحوهء تسبيح آنها آگاه نيستيد .

مرحوم صدرالمتألهين اين حقيقت فلسفى و قرآنى را از طريق شهود ومكاشفه نيز درك كرده و در رسالهء سير و سلوك خود اشعارى در اين مضمون دارد :

برِ عارف همهء ذرات عالم * ملك وارند در تسبيحْ هر دم

كف خالى كه در روى زمين است * برِعارف كتاب مُسْتَبِين است

به هر جا دانه‌اى در باغ و راغى است * درون مغز او روشن چراغى است

به فعل آيد ز قوّه هر نهانى * ز هر خاكى يكى عقلىّ و جامى

بود نامحرمان را چشمِ دل كور * و گرنه هيچ ذره نيست بى نور

بخوان تو آيهء « نور السموات » * كه چون خورشيد يا بى ، جمله ذرات

( 1 ) . ج 1 ، ص 118 و ج 6 ، ص 139 - 140 . ( 2 ) . اسراء ( 17 ) آيهء 44 .