معاد در قرآن (فارسى) — الصفحة ١٨

راه پيروزى در جهاد اكبر

درونى مى دانند و « عقل » را به عنوان عامل اساسى اين پيروزى معرفى مى كنند .

برخى نيز « علم » را عامل اساسى پيروزى در جهاد اكبر مى دانند . « افلاطون » و شاگردانش از اين دسته اند و معتقدند هر اندازه كه « علم » انسان بيشتر باشد ، امكان پيروزى اش بيشتر است .

دسته ديگر كسانى هستند كه عامل اساسى پيروزى را « وجدان اخلاقى » و يا به تعبير قرآن « نفس لوامه » معرفى مى كنند . آنها مى گويند اگر « وجدان اخلاقى » انسان بيدار شود ، به خوبى نفس اماره را كنترل مىكند .

دسته چهارم گفته اند « تربيت صحيح » عامل موثر است و چون انسان تربيت شود در « جهاد اكبر » بر نيروى مادى غلبه خواهد كرد .

دسته پنجم بر اين عقيده اند كه پيروزى در اين جنگ تنها به وسيله « قانون » ممكن است .

دسته ششم « نظارت ملى » « 1 » را عامل پيروزى پنداشتند .

اين بحث بسيار دامنه دار است و ما قصد نداريم كه بيش از اين پيرامون آن سخن بگوئيم . همانقدر ميگوئيم كه اسلام عوامل ياد شده را در كنترل فرد وو جامعه موثر مىداند ، اما هيچ كدام از آنها را در « تهذيب نفوس » كافى نمى داند و در مراحل حساس و طوفانى كارزار درونى ، آنها را كار ساز نمى يابد .

( 1 ) . نظارت ملى ، همان امر به معروف و نهى از منكر است .