هزار و يك نكته (فارسى) — الصفحة ٦٥٥

نكته 816

يدى بر صيغت تثنيت است كه اسماى جمالى و جلالى درهم آميختند چنان كه تخمير بدان دال است بلكه حق سبحانه و تعالى فرمود : قالَ يا إِبْلِيسُ ما مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِما خَلَقْتُ بِيَدَيَّ ( ص 76 ) .

و در كريمه عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلائِكَةِ فَقالَ أَنْبِئُونِي بِأَسْماءِ هؤُلاءِ الايه ( بقره 22 ) بنگر كه در آدم تعليم به كار رفت و در ملائكه عرض و انباء و ضمير اسماء نيز ذوى العقول است .

تخمير دلالت دارد كه هر جمالى جلالى است و هر جلالى جمالى و كلمه اربعين و صباح نيز هر يك را لطف خاصى است .

در تخمير چهل صباح نيكو گفته شد :

چه مهر بود كه بسرشته يار در گل من * چه گنج بود كه بنهاد دوست در دل من

بدست خويش چهل صبح باغبان ازل * نماند تخم گلى تا نكشت در گل من

نكته 816

نكته 816

ابن فنارى در مصباح الانس گويد : قال الشيخ الجندى رضوان الله تعالى عليه : اعلم ان العالم فى تركبه كالانسان لذا قيل له انسان كبير و للانسان عالم صغير عند الجمهور و بالعكس عند المحققين ، انتهى . ( ص 170 ط 1 ) .

قيصرى در فصل هشتم مقدمات شرح فصوص الحكم گويد :

يسمى العالم المفصل بالانسان الكبير عند اهل الله لظهور الحقيقة الانسانية و لوازمها فيه ( ص 38 ط 1 ) . در بسيارى از مواضع صحف كريمه عارفان مىبينيم كه گاهى عالم را انسان كبير تعبير مىكنند و آدم را عالم صغير و گاهى به عكس ، عارف رومى در دفتر چهارم مثنوى ناظر به وجه جمع است كه گويد :

پس به صورت عالم اصغر تويى * پس به معنى عالم اكبر تويى