اسلام، آيين رستگارى (فارسى) — الصفحة ٢١٥
3 - 1 سابقه تاريخى خمس
نايبان خاصّ امام دوازدهم ( ع ) چهار تن بودند . اولين آنها عثمان بن سعيد و بعد از فوت او پسرش محمد بن عثمان ، سپس حسين بن روح نوبختى و آخرين نايب امام زمان ( ع ) ، علىبنمحمد سمرى بود . به جز اين نايبان خاص ، امام زمان وكلايى نيز در نقاط مختلف تعيين كرده بودند و آنان سهم امام را دريافت مىكردند و به نايبان خاص آن حضرت تحويل مىدادند . بدين ترتيب ، امامزمان ( ع ) امور مربوط به مسلمانان را به واسطهء اين نايبان اداره مىكردند .
هنگامى كه غيبت صغرى پايان يافت ، امام زمان ( عجّل الله تعالى فرجه ) طى نامهاى به آخرين نايب خود ، على بن محمد سمرى ، فرمودند : « از اين زمان به بعد نيابت خاص تمام و نيابت عام آغاز مىشود . » « 1 »
امام زمان ( عجّل الله تعالى فرجه ) در زمان غيبت كبرى نايبى از سوى خود تعيين نكردند و فرمودند :
« وَ امَّا الحَوادِثُ الوَاقِعَة فَارجِعُوا فيِهَا إلَى رُواة حَدِيثِنَا فَإِنَّهُم حُجَّتِى عَلَيكُم وَ أنَا حُجَّة اللهِ » « 2 »
و اما حوادث و مشكلاتى كه براى شما رخ مىدهد ، در مورد آنها به راويان احاديث ما مراجعه كنيد ؛ زيرا آنان حجّت من بر شما هستند و من حجّت خداوندم .
از زمانى كه غيبت كبراى امام زمان ( ارواحنا فداه ) شروع شد ، بنابر فرمودهء آن حضرت ، خمس به علما و مجتهدان جامع الشّرايط تعلّق گرفت . علماى بزرگى چون شيخ صدوق ، شيخ مفيد ، شيخ طوسى ، سيد مرتضى و سيد رضى از طريق
( 1 ) كمال الدين ، ج 2 ، ص 516 ( 2 ) وسائلالشيعة ، ج 27 ، ص 140