اسلام، آيين رستگارى (فارسى) — الصفحة ١٥٢

5 - 16 توبه

و توبه هنگام مرگ غالباً از قسم دوّم است ، بنابراين اگر قرآن شريف در توبه ، شرط فرموده است كه قبل از مرگ باشد و نه به هنگام ديدن مرگ ، مثل دو شرط پيشين ، حاكى از يك نكته اخلاقى است و آن اينكه غالباً پشيمانى در هنگام فرا رسيدن مرگ ، توبه از روى ايمان نيست بلكه به دليل ترس و اضطراب و ناراحتى از كيفر گناه است و اگر آن كيفر ، در كار نبود ، آن شخص هم از كردهء خود پشيمان نبود .

د ) و امّا آنچه گفته شده كه آيات شريفهء 17 و 18 سورهء نساء ، در توبه شرط كرده است كه بعد از مرگ نباشد ، در اين خصوص نيز بايد بگوييم كه چنان كه قبلًا در بحث « خلود در آتش » نيز آورديم ، كافران و مشركان زمينه براى عفو و مغفرت و شفاعت و نجات ندارند :

إِنَّ اللهَ لايَغْفرُ انْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفرُ مادُونَ ذلكَ لِمَنْ يَشاءُ « 1 » خدا ، اين را كه به او شرك ورزيده شود نمىبخشد و غير از آن را براى هر كه بخواهد ، مىبخشد .

بنابراين در روز قيامت گرچه عفو و مغفرت و شفاعت زمينه‌ساز براى نجات است ، ولى براى مؤمن نه براى كافر ؛ زيرا كافر زمينه‌اى براى نجات ندارد :

إنَّكُمْ وَ مَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ الله حَصَبُ جَهَنَّمَ « 2 » در حقيقت شما و آنچه غير خدا مىپرستيد ، هيزم جهنّم خواهيد بود .

از آنچه در اين فصل گفته شد معلوم مىشود كه توبه - كه همان تلاطم درونى است - هيچ شرطى ندارد و اگر در قرآن كريم و بعضى روايات از

( 1 ) نساء / 48 ( 2 ) انبياء / 98