تفكر (فارسى) — الصفحة ٥٠
« برهان »
« برهان »
« برهان »
برهان قياسى است كه مفيد يقين باشد . يقين يك نوع علم و آگاهى است كه ثابت و مطابق با واقع باشد و امكان خلاف آن نباشد و به تعبير ديگر : ( آگاهى و علمى كه جزمى و مطابق با واقع باشد ) .
و بنابراين قياس برهانى ، قياسى است كه از قضاياى مطابق با واقع و قطعى تشكيل شود ، تا مفيد يقين باشد .
قضاياى يقينى دو دستهاند : اصلى و فرعى . يقينيات اصلى همان قضاياى بديهى هستند ، و يقينيات فرعى قضاياى نظرى هستند ، كه با فكر و تأمل به بديهيات برمىگردند ، و بنابراين بايد بديهيات را شناخت كه به قول مرحوم سبزوارى سرمايه كسب فكرى مامىباشند .
بديهيات شش دستهاند :
1 - آنهائى كه صرف تصور موضوع و محمول و نسبت ميان آنها ، ما را به آنها معتقد مىسازد . مانند : هر مجموعهاى بزرگتر از هر جزء آن است ، يا جمع دو نقيض با هم محال است . اين دسته از بديهيات را اوليات مىنامند .
2 - آنها كه صرفاً تصور طرفين كافى نيست و احتياج به واسطهاى هست ، ليكن واسطه مزبور دائماً هنگام تصور قضيه منظور در ذهن ما