تفكر (فارسى) — الصفحة ٣٤

اقسام امكان

دوام اقسامى دارد ، از جمله : 1 - دوام محمول براى موضوع ، در حال وصف عنوانى موضوع . مثل : هيچ مؤمنى شراب نمىنوشد مادامى كه ايمان دارد . و اين قضيه عرفيه‌ى عامه خوانده مىشود .

2 - دوام محمول براى موضوع در وقت معين . مثل : هر مؤمنى تا در اين دنيا است دائماً در زندان است .

3 - دوام محمول براى موضوع بدون هيچ شرطى جزء بقاء موضوع . مثل : هر شيئى مادى تا هست دائماً به طرف كمال حركت مىكند .

فعليت و تحقق ( بدون دوام ) هم اقسامى دارد :

1 - فعليت ذاتى يعنى تحقق محمول براى موضوع در يكى از زمان‌هاى وجود موضوع . مثل هر انسانى گاهى تنفس مىكند .

2 - فعليت وصفى يعنى تحقق محمول براى موضوع در يكى از اوقات وصف عنوانى . مثل : برخى از مطالعه كنندگان گاهى در حال مطالعه چرت مىزنند .

امكان صرف هم اقسامى دارد از جمله :

1 - امكان خاص يعنى محمول براى موضوع نه لازم است و نه ممنوع . مثل : آدم آبى موجود است بالامكان الخاص .

2 - امكان عام يعنى محمول براى موضوع محال نيست ، ولى ديگر متعرض لزوم و عدم لزومش نيست ؛ شايد لازم باشد و شايد همانطور كه محال نيست لازم هم نباشد ، عامه مردم از كلمه‌ى امكان همين را مىفهمند ، مثلًا آن‌ها از جمله‌ى : آدم آبى موجود است ، بالامكان فقط مىفهمند كه محال نيست .