جنبش ذاتى طبيعت (حركت جوهرى) (فارسى) — الصفحة ٨٥

حركت در جهان آخرت

لانها متحركية الشىء بالمعنى النسبى لا ما به يتحرك الشىء فلا يصح ان يكون صورة لموجود جوهرى لانّه لا يتحصل الشىء بما هو انقص وجوداً منه : حركت ، عرض است ، بلكه ضعيف‌ترين عرض‌هاست ، چون نفس متحرك بودن يك شىء است ، يعنى معناى اضافى و نسبى ! نه عامل حركت و ملاك حركت . پس نمىتوان حركت را صورت يك موجود جوهرى دانست ، زيرا يك شىء به وسيله چيزى كه انقص از اوست تحصّل پيدا نمىكند ! ! » .

4 - حركت داراى وجود ضعيف است : « الحركة لكونها ضعيفة الوجود تتعلق بامور ستة . . . » . « 1 »

اين‌ها نمونه‌هايى بود از تعابير مختلف مرحوم صدرا درباره‌ى حركت . و همان‌طور كه توجه داريد با معناى فلسفى حركت جوهرى نمىسازد ، امر ضعيف انتزاعى و اضافى و نسبى چگونه يك ذات و جوهر را تشكيل مىدهد ؟ ! بايد حتماً توجيه شود و بايد در بررسى و جمع بندى آراى صدرالمتألهين مورد دقت قرار گيرد .

حركت در جهان آخرت

حركت در جهان آخرت

در مباحث پيشين يادآور شديم كه حركت در جوهر طبيعت مادّى است . ملاصدرا توضيح مىدهد كه تعبير طبيعت مادى مربوط به حال حدوث شىء است ، اگر چه آن شىء بعداً مجرد گردد ، باز هم حركت در آن جريان دارد . با اين سخن مىتوان گفت كه در آخرت پس از مرگ هم حركت وجود دارد ؛ چه اين كه پس از مرگ ، جسم برزخى هست

( 1 ) - اسفار ، ج 3 ، ص 75 و 37