اصول فقه شيعه (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٥٦٧
جواب اوّل از كلام مرحوم نائينى
جواب اوّل از كلام مرحوم نائينى
جواب اوّل از كلام مرحوم نائينى
محقّق عراقى رحمه الله در جواب اشكال فوق فرموده است : لفظى كه در باب وضع ، مقابل معنا قرار مىگيرد غير از لفظى است كه در مقام استعمال ، در معنا استعمال مىشود . آنچه در استعمال مورد لحاظ تبعى و آلى قرار مىگيرد ، شخص لفظى است كه از دهان مستعمِل بيرون مىآيد ، نه كلّ الفاظ او در جاهاى ديگر . و آنچه مورد لحاظ استقلالى قرار مىگيرد ، عبارت از معناست . مستعمِل ، شخص لفظ « انسان » - كه از دهان او بيرون مىآيد - را مورد لحاظ تبعى قرار مىدهد و به نوع لفظ « انسان » در موارد مختلف ، كارى ندارد . بله ، ممكن است در جايى به « انسان » هم لحاظ استقلالى تعلّق بگيرد ، مثل اينكه از كسى بپرسند : انسان به چه معناست ؟ در اينجا « انسان » مورد لحاظ استقلالى است . ولى در باب وضع - حتى در وضعهاى معمولى - وقتى پدر مىگويد : من نام فرزندم را « زيد » قرار دادم ، شخص لفظ « زيد » - كه از دهان او بيرون مىآيد - را اسم براى اين مولود قرار نداده بلكه نوع لفظ را لحاظ كرده است يعنى هركس « زيد » را بگويد و هر استعمال‌كننده‌اى كه بخواهد لفظ « زيد » را استعمال كند و هركس بخواهد نام اين فرزند را ببرد ، نام « زيد » را مىبرد . و خلاصه اينكه : در مقام وضع ، آنچه كه طرف عُلقه و ارتباط وضعى واقع مىشود ، شخص لفظى كه از دهان واضع خارج شده نيست . اگر چنين بود ، وضع در مورد ديگران مطرح نبود و فقط در مورد واضع اوّل ، مطرح بود يعنى لفظ « انسان » فقط در مورد واضع اوّل - آن‌هم در استعمال واحد - دلالت بر معنا داشت . در حالى كه اين‌گونه نيست . واضع ، وقتى مىگويد لفظ « انسان » را براى « حيوان
ناطق » قرار دادم منظورش اين است كه هرجا و در هر استعمالى و توسط هر متكلّمى و در هر شرايطى كه اين لفظ اطلاق شود ، از آن « حيوان ناطق » اراده مىشود . محقّق عراقى رحمه الله مىفرمايد : چه اشكالى دارد كه در ارتباط با شخص لفظ و مقام استعمال بگوييم : لحاظِ لفظ ، تبعى است ولى در ارتباط با مقام وضع - چون طبيعى و نوع لفظ مطرح است - بگوييم : لحاظِ لفظ ، استقلالى است ؟