اصول فقه شيعه (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٧٩
توجيه بعضى از نحويين
ما هرچه فكر مىكنيم معناى پنجمى پيدا نمىكنيم كه واضع براى رسيدن به آن معنا وضع پنجمى در مورد « زيدٌ قائمٌ » داشته باشد . « شريك البارى » و « اجتماع النقيضين » ، داراى معنا بودند ولى آن معنا در خارج تحقّق نداشت ، امّا در اينجا اصلًا معنايى نيست تا بخواهيم نسبت به تحقّق يا عدم تحقّق آن در خارج بحث كنيم .
توجيه بعضى از نحويين
توجيه بعضى از نحويين
بعضى از نحويين وقتى ملاحظه كرده‌اند در اينجا معناى پنجمى وجود ندارد كه مركّب براى آن وضع شده باشد توجيه بدترى ذكر كرده و گفته‌اند : « مفاد مجموعِ مركّب ، همان مفاد هيئت جملهء خبريه است » . معناى اين عبارت اين است كه هوهويت يا نسبت - كه مفاد هيئت جملهء خبريه بود - به دو وسيله در اختيار مستمع قرار مىگيرد : يكى به وسيلهء هيئت جملهء خبريه و ديگرى به وسيلهء مجموع مركّب . سپس گويا به آنان اعتراض شده كه چه نيازى به اين معنا وجود دارد ؟ جواب داده‌اند : اين مثل الفاظ مترادف است . يعنى همان‌طور كه الفاظ ، متعددند و معنا واحد است در اينجا نيز دالّ بر نسبت يا هوهويت ، دو چيز است : يكى هيئت جملهء خبريه و ديگرى مجموع مركّب . اينان براى فرار از اشكال اوّل - كه مجموعِ مركّب براى چه چيزى وضع شده است - اين حرف را زده‌اند . « 1 »
اشكال بر توجيه بعض نحويين : اين كلام بعض نحويين باطل است زيرا : اوّلًا : مسألهء ترادف ، مورد اشكال است و بعضى از محقّقين معتقدند : الفاظى كه
( 1 ) - اين مطلب را ابن مالك به بعض نحويين نسبت داده است . رجوع شود به : محاضرات في أصول الفقه ، ج 1 ، ص 111