اصول فقه شيعه (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٣

5 - اقسام امر :

آنها جواب داد ، ثمره بسيار مهمى حفظ خواهد شد و الّا بحث صحيح و اعم ثمره‌اى نخواهد داشت جز مثال نذر - كه مرحوم آخوند مطرح كرده است - و اين هم نمىتواند به عنوان ثمرهء يك مسئله اصولى مطرح شود . حضرت استاد « دام ظلّه » اشكالات مذكور را مورد مناقشه قرار داده و به دفاع از نظريّهء مذكور پرداخته مىفرمايد : در فقه ، آثار زيادى بر اين ثمره مترتب شده است .

5 - اقسام امر :

مرحوم آخوند اوامر را بر سه قسم مىداند : 1 - امر واقعى اوّلى ، مثل « صلّ مع الوضوء » در خطاب به واجد الماء . 2 - امر واقعى ثانوى يا امر اضطرارى ، مثل « صلّ مع التيمّم » در خطاب به فاقد الماء . 3 - امر ظاهرى ، مثل « صلّ مع استصحاب الطهارة » در خطاب به كسى كه شاك است و اصل عملى استصحاب در مورد او جريان پيدا مىكند . امام خمينى رحمه الله - به تبعيّت از مرحوم آيت الله بروجردى - اين كلام مرحوم آخوند

را مورد مناقشه قرار داده مىفرمايد : ما وقتى ادلّهء اين احكام را به‌ضميمهء ادلّهء شرايط و خصوصيّات معتبر در اين‌ها ملاحظه مىكنيم ، اصلًا مسألهء تعدّد امر مطرح نيست . امر « أقيموا » به طبيعت صلاة ، به‌صورت خطاب به همه متوجه شده است . و اختلافى كه بين واجد ماء و فاقد ماء و شاك در بقاء وضو وجود دارد ، در ارتباط با امر نيست بلكه در ارتباط با خصوصيّاتى است كه در متعلّق امر دخالت دارد ، يعنى ما امرى به نام امر اضطرارى نداريم ، « صلّ مع التيمّم » نداريم ، بلكه در مقابل « أقيموا الصّلاة » يك آيه داريم كه مىفرمايد : « يا أيّها الّذينَ آمنوا إذا قُمتم إلى الصّلاة . . . » « 1 »

، اين آيه

( 1 ) - المائدة : 6