اصول فقه شيعه (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٢١
اشكالات نظريهء صاحب منتهى الاصول رحمه الله
اشكالات نظريهء صاحب منتهى الاصول رحمه الله
اشكالات نظريهء صاحب منتهى الاصول رحمه الله
اگرچه كلام ايشان داراى نكات جالبى است ولى اشكالاتى برآن وارد است : اشكال اوّل : مسألهء وضع چيزى است كه تا حدودى مورد ابتلاى خود ما نيز مىباشد و ما نيز - در محدودهء خاصى - از جملهء واضعين مىباشيم . مثلًا نام‌گذارى فرزند شعبه‌اى از وضع است و بديهى است كسى كه نامى براى فرزند خود قرار مىدهد هدفش اين است كه لفظى را دالّ بر فرزند و حاكى از او قرار دهد ، و چيزى به عنوان هو هويت براى او مطرح نيست . و همچنين است كسى كه وسيله‌اى اختراع مىكند و نامى براى آن قرار مىدهد . و اصولًا ايجاد هو هويت و اتّحاد بين لفظ و معنا حتّى نزد اهل علم هم مطرح نيست چه رسد به كسى كه از اين‌گونه اصطلاحات هيچ اطلاعى ندارد . ممكن است به ذهن كسى بيايد كه مسألهء وضع در كليات غير از نام‌گذارى در جزئيات - كه مورد ابتلاى ماست - مىباشد . مىگوييم : وجدان حكم مىكند كه در ماهيت وضع ، تفاوتى بين نام‌گذارى فرزند از طرف پدر و وضعِ لفظ « انسان » براى ماهيت « حيوان ناطق » وجود ندارد . تنها تفاوتى كه بين اين دو وجود دارد اين است كه در جزئيات ، وضع خاص و موضوع له خاص و در كليات ، وضع عام و موضوع له عام است . بنابراين مهم‌ترين اشكال نظريهء فوق اين است كه اين نظريه خلاف وجدان است . اشكال دوّم ( اشكال بر دليل اوّل ) : اصل اين سخن كه « مخاطب در مقام استماع ، القاء لفظ را القاء معنا دانسته و با القاء لفظ تصوّر مىكند كه معانى بدون واسطهء الفاظ به
ذهن او القاء مىشود » كلام مورد قبولى است ولى علت و ريشهء اين مسئله ، وجود اتّحاد و هو هويت بين لفظ و معنا نيست بلكه اين مسئله به اين جهت است كه الفاظ به عنوان آلت براى رسيدن به معنا هستند و با توجّه به اينكه آنچه در مقام تفهيم و تفهّم ، مقصود بالأصاله است معانى مىباشد به‌همين‌جهت ، مخاطب بعد از شنيدن لفظ ، به‌طور مستقيم متوجّه معنا شده و توجّهى به لفظ ندارد .