اصول فقه شيعه (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٧٨
6 - تعريف امام خمينى « دام ظلّه » از علم اصول
دليل روزه يعنى « كتب عليكم الصيام » « 1 »
- را قيد مىزند . البته دليل « لا حرج » به عنوان حاكم بر دليل وجوب روزه مطرح است و نتيجهء آن تقييد مىباشد . قاعدهء « لاضرر » نيز بر دليل وجوب وضو حكومت داشته و نتيجهء آن تقييد دليل وجوب وضو است . ولى در عين حال ، اين دو قاعده داراى استقلال مىباشند و همان گونه كه دليل « لا تعتق الرقبة الكافرة » - كه حكم كلّى است - اطلاق « أعتق رقبة » را قيد مىزند و
خود نيز مستقلًا يك حكم كلّى است ، قاعدهء لا ضرر و لا حرج نيز اطلاقات ادلّهء اوّليه را قيد مىزنند و خودشان نيز داراى استقلال مىباشند . در نتيجه ، قواعد اصولى جنبهء آلى و قواعد فقهى جنبهء استقلالى دارند . 2 - التي يمكن ذكر كلمهء « يمكن » به اين جهت است كه بعضى از مسائل اصوليه وجود دارند كه اگرچه در اصولى بودن آنها ترديدى نيست ولى مشهور قائل به عدم اعتبار آنها شدهاند ، بلكه در بعضى ، اجماع بر عدم اعتبار آنها قائم شده است . مثل شهرت فتوائيه و اجماع منقول به خبر واحد و قياس كه از مباحث اصولى مىباشند و ممكن است كبراى استنتاج قرار گيرند ، هرچند مشهور ، قائل به عدم حجّيت شهرت فتوائيه و اجماع منقول به خبر واحد مىباشند ، « 2 »
و نيز علماى شيعه اتفاق بر عدم حجّيت قياس دارند « 3 »
ولى عدم حجّيت ، غير از امكان وقوع در طريق استنباط - كه محلّ بحث ماست - مىباشد . بنابراين ، ذكر كلمهء « يمكن » براى اين است كه مسألهء شهرت فتوائيه و اجماع منقول به خبر واحد و قياس و امثال آنها ، هم از نظر قائلين به حجّيت و هم از نظر قائلين به عدم حجّيت ، بتواند به عنوان مسألهاى اصولى مورد بحث قرار گيرد .
( 1 ) - البقرة : 183
( 2 ) - اجماع منقول به خبر واحد - حتّى نزد كسانى كه خبر واحد را حجّت مىدانند - حجّت نيست .
( 3 ) - و همين امر ، سبب شده است كه بحث قياس را در كتابهاى اصولى خود مطرح نكردهاند .