هزار و يك كلمه (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٥٠٥

كلمهء 210

مقابل يك ضربت شمشيرش ) . و آن مرد ( يعنى ابن ملجم ) نبايد مثله بشود ، زيرا كه از رسول اللّه - صلّى اللّه عليه و سلّم - شنيدم كه فرمود : از مثله حذر كنيد اگرچه به سگ گزنده باشد .

ابن ابى الحديد در پايان شرح همين وصيّت از رسول اللّه ( ص ) روايت نقل كرده است كه فرمود : لا مثلة ، المثلة حرام . « 1 »

و بدين مفاد و مضمون در نهى از مثله ، روايات ديگر نيز در جوامع روائى فريقين مروى است .

در منتهى الأرب فى لغة العرب گويد :

مثله بالضم : گوش و بينى بريدگى ، اسم مصدر است . مثله بضم الثاء و سكونها :

عقوبت و كارى كه بدان عبرت گيرند ، مثولات و مثلات جمع .

طبرسى در مجمع البيان در تفسير كريمه : وَ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلاتُ « 2 » گويد :

المثلات : العقوبات ، واحدها مثلة بفتح الميم و ضمّ الثاء . و من قال في الواحد :

مثلة بضم الميم و سكون الثّاء ، قال في الجمع : مثلات بضمّتين نحو غرفة و غرفات .

فيروزآبادى در قاموس اللغه گويد :

مثل بفلان مثلا و مثلة بالضّم : نكّل كمثّل تمثيلا ، و هي المثلة بضمّ الثاء و سكونها .

راقم گويد : با تتبّع تام در كتب اصيل لغت عرب مانند صحاح جوهرى و جمهره ابن دريد و نهايه ابن اثير و قاموس فيروزآبادى و تاج العروس زبيدى و مفردات راغب و مجمع طريحى و معيار اللغه شيرازى دانسته مىشود كه مثله مثل مثله ، بمعنى صرف بريدن عضو يا اعضاى آدمى - مثلا - نيست ؛ بلكه بريدن از روى قهر و غضب و تشفّي غيظ و عقوبت و عبرت و تشويه خلقت و زشت نمودن هيئت است . لذا اين ميثم در شرح نهج البلاغه در ذيل شرح وصيت ياد شده در بيان نهى از مثله فرموده است :

( 1 ) - « شرح نهج البلاغه » از ابن ابى الحديد ، ص 313 ، رحلى ، چاپ سنگى . ( 2 ) - سورهء رعد ( 13 ) : 7 .