هزار و يك كلمه (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٧٢
كلمهء 116
كه سخت سرخ نمايد ، و زحل را به تنهايى طارق دانند - يعنى زحل طارق ناميده مىشود - قوله سبحانه : وَ السَّماءِ وَ الطَّارِقِ وَ ما أَدْراكَ مَا الطَّارِقُ النَّجْمُ الثَّاقِبُ . سفليين و علويه را با هم خمسه متحيره گويند ، و با نيّرين سبعه سياره ، و كواكب ما عداى سبعه سياره را ثوابت گويند .
در علم احكام نجوم ، زهره و مشترى را با هم سعدين گويند ، زهره را سعد اصغر و مشترى را سعد اكبر . و مريخ و زحل را با هم نحسين گويند ، مريخ را نحس اصغر ، و زحل را نحس اكبر . و قمر را بريد گويند كه سريع‌السير است لذا در مدلولات كواكب از طبقات مردم آن را كواكب رسولان و پيكان و صاحب خبران و مسافران و سيّاحان و نظائر آنان دانند . و شمس را سلطان كواكب شناسند لذا آن را كوكب پادشاهان و بزرگان و خداوندان امر و نهى دانند . و مريخ را كوكب امراء و اهل سلاح و خداوندان لشكر و سپه سالاران . و مشترى را كوكب قضات و علماء و اصحاب مناصب و ارباب نواميس . و زحل را كوكب مشايخ و دهقانان و گوشه‌نشينان و آنها كه كارهاى سخت كنند . و عطارد را كه كاتب و دبير فلك است ، كوكب دبيران و خواجگان و بزرگان و اهل ديوان و اكابر و حكيمان و شاعران و منجّمان . و زهره را كوكب زنان و خادمان و ارباب طرب و اهل عشرت .
ترتيب كواكب سبعه سياره چنين است : قمر و عطارد و زهره و شمس و مريخ و مشترى و زحل . و نامهاى پارسى آنها به ترتيب مذكور چنين است : ماه و تير و ناهيد و خورشيد و بهرام و برجيس و كيوان .
كواكب سبعه سياره را نسبت به ارض اوج و حضيض است ، و برخى از آنها را در هر دوره دو اوج و دو حضيض است . لفظ اوج معرب اوگ كلمه هندى است ، يعنى دورترين نقطه فلك كوكب - أعنى مدار آن - از مركز زمين . و مقابل آن حضيض است كه نزديكترين نقطه فلك كوكب و مدار آن به مركز زمين است .
به استثناى شمس ، شش كوكب ديگر را عرض شمالى و جنوبى است كه گاهى در شمال منطقة البروج‌اند و گاهى در جنوب آن ، و گاهى بر نفس