هزار و يك كلمه (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٢١

كلمهء 98

است امام امير المؤمنين على - عليه السلام - فرموده است : و انما كلامه سبحانه فعل منه أنشأه « 1 » . علامه قيصرى در فصل دوم مقدمات شرح فصوص الحكم در تعريف كلام چه نيكو فرموده است :

كلامه عبارة عن التجلّي الحاصل من تعلقي الإرادة و القدرة لإظهار ما في الغيب و ايجاده . قال تعالى : إنّما أمره إذا أراد شيئا أن يقول له كن فيكون » « 2 » .

همه موجودات كلمات اللّه‌اند و آنها را نفاد نيست زيرا كه شئون و آيات وجود صمدى غير متناهىاند . قوله سبحانه : قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى شاكِلَتِهِ . و قوله تعالى شأنه :

قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً لِكَلِماتِ رَبِّي لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَنْ تَنْفَدَ كَلِماتُ رَبِّي وَ لَوْ جِئْنا بِمِثْلِهِ مَدَداً « 3 » .

بدان كه همه كلمات وجوديه به اعتبار حقيقت وجودشان ازلى و ابدى هستند ، و به اعتبار تعين خلقيشان حادث‌اند .

در بيان كلمه و كلام به همين قدر اكتفاء مىكنيم . در آغاز نثر الدرارى على نظم اللآلى برخى اشارات در اين باب داريم . موقف هفتم الهيات اسفار به تفصيل و استيفاء حاوى پانزده فصل در كلمه و كلام و كتاب است .

« فطرتك الذاتية » ناظر است به اين كه همه از ذات وجود صمدى منفطرند ، و آن ذات فاطر همه است . يكى از اسماى الهى فاطر است . حيات منفطر به فاطرش است چنان كه گوئى انفطرت الأنوار من الشجر . در اين مطلب به چند بيت از دفتر دل اكتفا مىكنيم :

سخن بينوش و بسپارش به خاطر * كه فرق منفطر چه بود ز فاطر

عرب گويد انفطرت الأنوار * من أغصان الشجر اى مرد بيدار

نه اغصان از شجر يابد رهايى * نه انوار است و اغصان را جدايى

اگر انوار و اغصان جز شجر نيست * خدا هست و دگر حرف دگر نيست

زمين انوار و اغصانش سماوات * شجر هم فاطر واجب بالذات

( 1 ) - « نهج البلاغه » خطبه 184 . ( 2 ) - « شرح فصوص الحكم » ص 14 ، چاپ سنگى . ( 3 ) - سورهء كهف ( 18 ) : 111 .