هزار و يك كلمه (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٢٠

كلمهء 98

بلكه يك حقيقت متعين به تعيّن شمولى است ، و نسبت حقيقة الحقائق با ما سواى مفروض چنين است . و اين معنى از سوره مباركه توحيد به خوبى مستفاد است كه چنان نفى را سريان داد كه نام و نشانى براى ما سوى نگذاشت تا سخن از دو وجود به ميان آيد و اعتنا و اعتبارى به تمايز تقابلى داده شود ، خواه دو وجود صنفى كه از هر يك از لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ مستفاد است ، و خواه دو وجود نوعى كه از وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ . به كتاب ما وحدت از ديدگاه عارف و حكيم رجوع شود « 1 » .

تبصره - بدان كه يكى از اسماى حسناى الهى اسم اعظم « محيط » است ، و بدانچه در تعين اطلاقى و احاطى گفته‌ايم دانسته مىشود كه حق سبحانه محيط به كل است ، احاطه بدان معنى كه صله آن حرف « ب » است ، نه « على » ؛ زيرا احاطه با حرف « على » مانند احاطه مثلا گنبدى بر فضاى داخلش است ، به خلاف احاطه با « ب » كه به تار و پود محاط إحاطه دارد فافهم . قوله سبحانه : وَ كانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطاً « 2 » وَ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْماً « 3 » .

و - : « منك ظهرت و في أشرقت » در دعاى عرفه حضرت امام سيد الشهداء - عليه السلام - آمده است كه :

كيف يستدلّ عليك بما هو في وجوده مفتقر إليك ؟ أيكون لغيرك من الظهور ما ليس لك حتى يكون هو المظهر لك ؟ . . .

و مفاد « في اشرقت » چنانست كه فرمود : « اذ نور الشمس غير منفصل عنها » . و نيز اشعار بدين معنى دارد كه در عين حال كه ظهور خلق بدوست ، خلق مظاهر او هستند زيرا كه رب را مربوب بايد ، و نشايد كه رب مطلق باشد و بىمظاهر . بقول شمس مغربى :

ظهور تو به من است و وجود من از تو * فلست تظهر لولاي لم أكن لولاك

ز - « أنا كلمتك الأزلية و فطرتك الذاتية » يكى از اسماى حسناى الهى « متكلم »

( 1 ) - « وحدت از ديدگاه عارف و حكيم » ص 64 ، چاپ اول . ( 2 ) - سورهء نساء ( 4 ) : 127 . ( 3 ) - سورهء طلاق ( 65 ) : 13 .