فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٢٩
استطاعت
عمومى تكليف است كه در كتب كلامى در شرايط تكليف مطرح است و در فقه به جاى آن ، بيشتر ، واژهء قدرت ( - - ) قدرت ) به كار مىرود ، و به مفهوم دوم - به تبعيّت از قران كريم « 2 » - ، در باب حج به كار رفته است كه به تبيين اقسام و ابعاد آن مىپردازيم .
اقسام : استطاعت بر دو گونه است :
1 . استطاعت عقلى : قدرت عقلى بر انجام مناسك حج را - اعم از پياده و سواره ، به آسانى و دشوارى ، با عزّت و ذلّت « 3 » - استطاعت عقلى گويند .
2 . استطاعت شرعى : قدرت ويژه‌اى كه شارع مقدّس ، آن را در وجوب حج معتبر دانسته است و بدون حصول آن - هر چند قدرت عقلى محقّق باشد - حج واجب نمىگردد ؛ و چنانچه انجام گيرد ، از حجّة الاسلام ( - - ) حجّة الاسلام ) كفايت نمىكند .
ابعاد : استطاعت شرعى چهار ركن اساسى دارد كه بدون حصول هر يك از آن‌ها ، استطاعت محقّق نمىشود :
1 . استطاعت مالى : استطاعت مالى شامل چهار چيز است :
يك - توشهء سفر ( زاد ) : آنچه حاجى مطابق شأن خود - اعم از خوردنى ، نوشيدنى ، پوشيدنى و ديگر وسائل لازم در سفر حج « 4 » - بدان نياز دارد .
دو - وسيلهء سوارى ( راحله ) در صورت نياز به آن : مشهور فقها در صورت عدم نياز نيز وجود راحله را شرط وجوب حج مىدانند . « 5 »
سه - نفقهء خانواده : حج‌گزار بايد مخارج خانواده‌اش را تا زمان بازگشت از حج داشته باشد . « 6 » چنانچه كسى از نظر مالى - در هر سه بعد ياد شده - هزينهء حج را براى فردى تأمين كند ، با وجود استطاعت سربى ، بدنى و زمانى ، حج بر او واجب مىشود كه به آن ، استطاعت بذلى مىگويند . « 7 »
چهار - رجوع به كفايت : حج‌گزار بايد توانايى ادارهء زندگى خود و خانواده‌اش را پس از بازگشت از حج داشته باشد ؛ به گونه‌اى كه به سبب هزينه كردن مال خود در حج ، از ابتلا به تنگدستى پس از
( 2 ) آل عمران / 97 . ( 3 ) العروة الوثقى 2 / 428 . ( 4 ) 421 . ( 5 ) 428 . ( 6 ) الحدائق الناضرة 14 / 123 . ( 7 ) معتمد العروة 3 / 73 .