فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٥٤

آيات الاحكام

قابل تقسيم است كه به نمونه‌هايى از آن‌ها اشاره مىشود .

1 . از جهت نوع دلالت بر حكم : دلالت بعضى آيات بر حكم شرعى به نحو استقلال است مانند « أَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبا » « 1 » كه بيع را حلال و ربا را حرام مىداند ، ولى دلالت بعضى ديگر به نحو انضمام است مانند « وَ فِصالُهُ فِي عامَيْنِ » « 2 » كه مدّت زمان شيرخوارگى را دو سال مىداند و به ضميمه آيهء « وَ حَمْلُهُ وَ فِصالُهُ ثَلاثُونَ شَهْراً » « 3 » به دست مىآيد كه كمترين زمان حمل ، شش ماه است ؛ زيرا مدّت دوران آبستنى و شيرخوارگى را سى ماه دانسته است .

از سوى ديگر ، بعضى آيات به صيغهء انشاء دلالت بر حكم دارد مانند « أَقِيمُوا الصَّلاةَ » « 4 » و بعضى به هيئت اخبار مانند « حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ » . « 5 »

2 . از جهت حكم مورد دلالت آيه : مدلول برخى آيات ، حكم تكليفى است مانند وجوب روزه و حرمت خوردن مردار كه به ترتيب از آيهء « . . . كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ » « 6 » و آيهء « حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ » « 7 » استفاده مىشود ، و مدلول برخى ديگر ، حكم وضعى است مانند بطلان روزه در حال مرض يا سفر كه از آيهء « . . . وَ مَنْ كانَ مَرِيضاً أَوْ عَلى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ » « 8 » استفاده شده است . بعضى آيات متضمّن احكام و قواعد كلّى است مانند قاعدهء عسر و حرج كه از آيه‌هاى « ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ » « 9 » و « يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ » « 10 » استفاده شده است .

بعضى آيات ارشاد به حكم عقل است مانند « وَ أَطِيعُوا اللَّهَ وَ الرَّسُولَ » « 11 » ، و بعضى ديگر ، امضاى امر عرفى يا عقلايى است مانند « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ » . « 12 »

از سوى ديگر ، بعضى آيات بيانگر ادب معاشرت مؤمنان با رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله است مانند « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَرْفَعُوا أَصْواتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ » « 13 » ، ولى بعضى ديگر ، چگونگى روابط اجتماعى مؤمنان و حدود و اصول همزيستى سالم و برادرانه را در جامعه

( 1 ) بقره / 275 . ( 2 ) لقمان / 14 . ( 3 ) احقاف / 15 . ( 4 ) بقره / 43 . ( 5 ) مائده / 3 . ( 6 ) بقره / 183 . ( 7 ) مائده / 3 . ( 8 ) بقره / 185 . ( 9 ) حج / 78 . ( 10 ) بقره / 185 . ( 11 ) آل عمران / 132 . ( 12 ) مائده / 1 . ( 13 ) حجرات / 2 .