دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٨٦

درس 29 : دائره وسط سماء رؤيت ، يا دائره عرض اقليم رؤيت

اما اقليم هشتم به اصطلاح علم هيات كه اين درس در بحث آنست ، فلك ثوابت است كه آن را فلك البروج نيز گويند ، و بسبب زينت يافتن آن به كثرت كواكب ، نخستين بار مرئى انسان ميگردد ، لذا آن را اقليم رؤيت و سماء رؤيت هم مى نامند .

قوله علت كلمته : وَ لَقَدْ زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابِيحَ ( الملك 6 ) . و قوله تعالى شانه : إِنَّا زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِزِينَةٍ الْكَواكِبِ ( الصافات 7 ) . و قوله عز من قائل : وَ لَقَدْ جَعَلْنا فِي السَّماءِ بُرُوجاً وَ زَيَّنَّاها لِلنَّاظِرِينَ ( الحجر 7 ) . و قوله سبحانه : أَ فَلَمْ يَنْظُرُوا إِلَى السَّماءِ فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْناها وَ زَيَّنَّاها وَ ما لَها مِنْ فُرُوجٍ ( ق 7 ) .

چون اقليم رؤيت و سماء رؤيت دانسته آمد در تعريف دائره عرض اقليم رؤيت و عرض آن گوييم : وزان دائره وسط سماء رؤيت كه همان دائره عرض اقليم رؤيت است با دائره منطقة البروج ، وزان دائره نصف النهار با دائره معدل النهار است :

چنان كه دائره نصف النهار به دو قطب افق و دو قطب معدل النهار مى گذرد و عمود بر دائره معدل النهار مى گردد ، اين دائره عرض اقليم رؤيت به دو قطب افق و دو قطب منطقة البروج مى گذرد و عمود بر دائره منطقة البروج مى گردد .

و چنان كه اقصر قوسى از دائره نصف النهار ميان سمت راس و دائره معدل النهار قوس عرض بلد است ، بنابر تشبيه با همين قوس عرض بلد ، اقصر قوسى از دائره عرض اقليم رؤيت كه بين سمت الرأس و دائره منطقة البروج است عرض اقليم رؤيت است .

و چنان كه در عرض بلد گفته آمد كه قوسى از دائره نصف النهار ميان قطب ظاهر معدل النهار و دائره افق از جانب اقرب افتد آن را نيز قوس عرض بلد نامند زيرا كه در مقدار مساوى عرض بلد است ، در اينجا نيز قوسى از دائره عرض اقليم رؤيت ميان قطب ظاهر منطقة البروج و دائره افق از جانب اقرب افتد آن را نيز قوس عرض اقليم رؤيت نامند زيرا كه در مقدار مساوى عرض اقليم رؤيت است .

و چنان كه دائره نصف النهار از دو قطب معدل و دو قطب افق مى گذرد آن دو نيز