دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٧٧

بيان :

چنان كه فلك در لسان روايت تعبير به قبه شده است در زبان سرايندگان نيز بسيار ديده مىشود :

رودكى گويد :

گنبدى نهمار بر برده بلند

نش ستون از زير و نزد بر سرش بلند

كه ناظر است به كريمه : اللَّهُ الَّذِي رَفَعَ السَّماواتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَها ( رعد 3 ) . و در ديوان راقم آمده است :

شمس را ذره شعرى شمر از روى حساب

خلقت و رفعتشان را نه طناب و عمديست

و نظامى گويد :

لاجرم اين گنبد انجم فروز

آنچه بشب ديد نگويد بروز

و فردوسى گويد :

پديد آمد اين گنبد تيزرو

شگفتى نماينده نوبنو

سعدى گويد :

لوحش الله از قد و بالاى آنسرو سهى

زانكه مانندش به زير گنبد دوار نيست

راقم گفته است :

زان حسن و جمال غيب بى عيب است

اين غنج و دلال گنبد دوار نيست

مطلب ديگر : در دروس قبل دانسته ايم كه رسيدن مركز قرص شمس به دائره نصف النهار تعبير به موافات ، و به رسيدن آن به خط زوال ، و به وصول آن به وسط قبه ، و به وسط سماء ، و دخول آن در حلقه شده است . اكنون سخن ما اين است كه اين معنى در روايات تعبير به وصول شمس به كبد سماء نيز شده است .

و شيرين تر اين كه در روايت ، دائره نصف النهار تعبير به فلك شده است كه تو را رسد به جاى دائره نصف النهار گويى : فلك نصف النهار .

العياشى عن زرارة قال : سألت ابا عبدالله عليه السلام عن هذه الاية : أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى غَسَقِ اللَّيْلِ ؟ قال : دلوك الشمس زوالها عند كبد السماء الى غسق الليل الى انت‌صاف الليل ، الحديث ( مستدرك الوسائل ج 1 ط 1 ص 189 ) .

ابراهيم بن محمد الثقفى فى كتاب الغارات باسنادة عن الاصبغ بن نباته قال قال على