دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٤٥

تبصره :

و در شرح فصل سى ام نمط ششم اشارات نيز فرموده است :

قسموا الافلاك الى كلية يظهر منها حركة واحدة اما بسيطة أو مركبة ، والى جزئية ينفصل الكلية اليها .

و روشن تر از آن بعد از چند سطرى فرموده است :

جعلوا الفلك الكلى لكل كوكب منفصلا الى اجسام كثيرة يقتضيها اختلاف حركات ذلك الكواكب . الخ . ( ص 165 چاپ شيخ رضا « ره » )

حركت بسيطه و مركبه در درس سوم تحرير شده است . حكيم سبزوارى در غرر الفرائد در بيان فلك كلى و جزئى فرمايد : ( ص 263 ط ناصرى )

والفلك الكلى تسعة و ذى

أولها الاطلس ثانيها الذى

حركة بطيئة تضاف له

وبالسريعة اخصصن أوله

تا اين كه گويد :

والفلك الكلى و الجزئى

يعنى به المشمول و السعى

مرادش از مشمول فلك جزئى از قبيل حامل و تدوير و مدير و خارج مركز و مائل است ، و از سعى فلك محيط شامل آنهاست كه از قبيل ممثل و جوزهر بوده باشد . چنان كه در شرح آن فرموده است : المشمول ناظر الى الجزئى ، والسعى ناظر الى الكلى يعنى لايراد بهما ما يمتنع فرض صدقه على كثيرين و مقابله .

و به همين مفاد در بيان رب النوع و افراد ناسوتى آن فرمود : ( ص 196 ط ناصرى )

وذلك الاصل و ذى فروع

وذلك الكلى اى وسيع

و در شرح آن گويد :

يعنى اذا سمعت منهم أن يقولوا رب النوع كلى فلا تفهم منه ما يستعمل فى المفاهيم ، بل المراد بالكلية السعة الوجودية و الاحاطة بالافراد الناسوتية ، كما يقولون الفلك الكلى و يريدون به المحيط .

استقامت و اقامت و رجعت چيست ؟ مقدمه اى را كه در آغاز درس شصتم تقديم داشته ايم بخاطر بياوريد كه تدوير به جهت درست آمدن و استقامت و اقامت