دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٢٧

لفى ذكر « لنك » و هوالمعروف بقبة الارض

شدند و مردم آن را پراكنده ساختند . در معبد آن مقدار بسيارى مجسمه هاى كهن يافته شده است كه به موزه مونيخ انتقال داده اند . سبك معمارى اژينى قديمترين سبك هاى معمارى يونانى است » .

مرحوم همائى در حاشيه التفهيم لاتين اژين و ريشه آن را چنين نقل كرده است « :

Ujain

به تلفظ صحيح سانسكريت »

Ujiayna

كه بنابراين بايد اوژين بضم اول و ضم ثالث خوانده شود . و لكن اطلسها و ماخذى از قبيل گران لاروس قديم و جديد همه آن را جزيره

Egine

و گرگ آن را

Aigina

ضبط كرده اند . كيف كان اگر مدينه اژين را قبة الارض بدانيم ، بايد قبة الارض را وسط معموره بدانيم كه بقول بيرونى در اقليم دوم واقع است ، و آن را در حدود نصف عرض معموره عرض خواهد بود نه نقطه ا ى از خط استواء كه محل تقاطع دائره استواء با دائره نصف النهار آن نقطه است بدان بيان كه در درس 47 و 48 گفته آمد .

لارى در شرح تشريح افلاك شيخ بهايى گويد :

وسط العمارة اعنى حيث يكون عرضه لح و طوله تسعين يسمى قبة الارض عند بعضهم . و قيل قبة الارض هى نقطه تقاطع نصف نهار وسط العمارة مع المعدل ، و تسمى قبه اژين و هو اسم بلد واقع تحتها . ( ص 149 ط 1 ، ايران )

مراد لارى از معدل ، دائره استواى ارضى است كه در سطح دائره معدل النهار واقع است . و سزاوار اين بود كه قبه اژين را بعد از قول اول ذكر مى كرد كه در وسط عمارت واقع است و آن را قريب به نصف عرض معموره عرض است ، زيرا كه ظاهر عبارت او موهم اين است كه قبة اژين نقطه تقاطع نصف نهار وسط عمارت با خط استواء است .

خواجه طوسى در زبدة الهياة در تعريف قبة الارض گويد :

« وسط عمارت در طول بر خط استواء جايى باشد و آن را قبة الارض مى خوانند ، و طولش از جزاير يا از ساحل ربع دور بود و عرضش از خط استواء سى و سه درجه و كسرى به نيمه آنچه عرض تمامى معمور بود » . ( ص 56 ط ايران )

پس خواجه قبة را وسط عمارت و به تقريب در مبدء اقليم چهارم گرفته است