دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٧٣
تبصره :
شعيب عليه السلام هلاك گرديدند ، و در مرثيه آنها دختر كلمن گف‌ته است :
كلمن هدم ركنى
هلكه وسط المحلة
سيد القوم أتاه ال
حتف نارا وسط ظلة
جعلت نار عليهم
دارهم كالمضمحله
و لكن در آخر مجلد اول بحار الانوار ( ص 167 ط 1 ) بابى در غرائب علوم از تفسير ابجد ، و حروف معجم است كه از معانى الاخبار و امالى و توحيد و خصال صدوق و چند روايت در تفسير ابجد و حروف معجم نقل كرده است . و نيز در صحف علم حروف و علم اوفاق و تكسيرات و ديگر شعب ارثماطيقى روايات و حكاياتى در دائره ابجدى و حروف آن دارند كه اگر توفيق درس و بحث آن مطالب و مسائل را يافتيم تقرير و تحرير مى نماييم . اكنون در بيان نقشه ( ش 19 ) ياد شده گوييم :
الف خط وسط كه ازى تا قف است در هر دو صورت نقشه دائره استواى ارضى گرداگرد زمين است كه به حسب تسطيح مانند يك خط مستقيم درآمده است .
ب ازى تا قف به اقسام متساوى ده درجه تقسيم شده است كه مقدار قوسهاى طول بلاد و طول نقاط تمام سطح كره ارض را حائز است يعنى طول بلاد و ديگر نقاط كره ارض بدانها تقدير مىشود .
ح طول بلاد و نقاط از قف كه صد و هشتاد درجه يعنى نصف دور است تجاوز نكرده است .
د از سر هر ده درجه يك دائره نصف النهار كشيده است كه از دو طرف به دو قطب شمال و جنوب مى گذرند و بر گرداگرد كره ترسيم مى شوند ، يعنى چون دو صورت تصوير نقشه به هيئت كره مستدير درآيد ، هر يك از دو نيمه دائره نصف النهار با ديگرى يك دائره نصف النهار كامل را تشكيل مى دهند .
ه تمام نقاطى در سطح نيم كره از قطب تا قطب ، كه در تحت يك نصف دائره نصف النهار رازى تا قف واقع شده اند ، در طول متحدند .
و از خط استواء تا قطب را از دو طرف به 90 قسم متساوى قسمت كرده است