دومين يادنامه علامه طباطبائى (فارسى) — الصفحة ٣٤٠
تأثير تفكّر فلسفى يونان در مراحل نخستين علم كلام اسلامى
بنابراين تعريف اتمهايى كه روى خط اريب هستند بايد يكديگر را تنگتر لمس بكنند تا اتمهايى كه روى خطوط مربع قرار دارند .
براى حل اين مشكل مىتوان چنين تصور كرد كه اتمهايى كه روى خط اريب قرار دارند از طريق پهلو روى يكديگر و يا كنار يكديگر قرار مىگيرند ، مانند تكه‌هاى چوب يا تخته ، در صورتى كه روى خطوط ديگر فقط با نوكشان همديگر را لمس مىكنند . از آنجا كه نظّام اين استدلال را در يك بحث ديالكتيكى براى رد نظريات ابو الهذيل به كار مىبرد ، مىتوان حدس زد كه احتجاج وى در مورد رابطهء مخصوص خط اريب از طرفى و دو ضلع مربع از سوى ديگر از ابداعات او نبود ، بلكه آن را از ابو الهذيل گرفته بود . اينك به اين ترتيب مىتوانست انتظار داشته باشد كه تلاش او در رد و ابطال نظريات ابو الهذيل مؤثر واقع شود . و به همين دليل نيز ابو الهذيل پاسخى نيافت مگر اينكه در صورت پذيرفتن وجود « جهش » مورچه‌اى كه قبلا پاهايش با مركب سياه شده هرگز روى خط اريب يك خط پيوسته و متصّل باقى نخواهد گذاشت .
ما از پاسخ نظّام اطلاعى نداريم . اما احتمالا چنين استدلال مىنمود كه جهش‌ها هميشه آنقدر كوچك مىمانند كه اثر آنها با چشم قابل رؤيت نخواهد بود . هدف نيز در واقع تغيير و تبديل اجزاى