دومين يادنامه علامه طباطبائى (فارسى) — الصفحة ٢٣٠

تعارضات نظريهء مجموعه‌ها

1 - تعارض اول :

وضع

عالم مبدأ زمانى دارد و از حيث مكان محدود است

وضع مقابل

عالم آغاز زمانى ندارد و از حيث مكان نامحدود است

2 - تعارض دوم :

وضع

هرچيزى در عالم يا بسيط است و يا مركب از بسائط و هر جوهر مركّبى در عالم از اجزاء بسيط تشكيل شده است .

وضع مقابل

امر بسيطى وجود ندارد و هيچ چيزى مركب از اجزاء بسيط نيست .

3 - تعارض سوّم :

وضع

قانون عليت در طبيعت براى تبيين همه پديدارهاى عالم كافى نيست .

براى تبيين برخى از پديدارها بايد وجود علتى ديگر را كه همان اراده و اختيار باشد فرض كرد .

وضع مقابل

هيچ‌گونه اختيارى وجود ندارد و همه چيز برحسب قوانين ضرورى و علّى قابل تبيين است .

4 - تعارض چهارم :

وضع

در اين عالم علتى وجود دارد كه واجب الوجود است

وضع مقابل

علت واجب الوجود ، نه در عالم و نه در خارج از آن وجود ندارد .