همپاى انقلاب (خطبه هاى نماز جمعه) (فارسى) — الصفحة ٤٧٢

خطبهء اول

امام صادق عليه السلام حوزهء علميهء مدينه بسيار تضعيف شد ، اما به صورت حوزه‌هاى درسىِ كوچك و پراكنده ادامه يافت .

الحمد للّه بذرى كه امام صادق عليه السلام افشانده بود ، نخشكيد تا بار ديگر در زمان محمد بن نعمان المفيد از حوزهء علميهء بغداد سر در آورد . در زمان شيخ مفيد ، دومين حوزهء علميهء بزرگِ شيعه در بغداد در محلهء « كوخ » تأسيس شد .

در حوزهء علميهء بزرگِ شيعهء بغداد ، شاگردانى تربيت شدند كه هر كدام از آنها استادانى مشهور و بى همانند شدند .

برخى از اين بزرگان ، عبارت‌اند از :

شيخ طوسى ، سيد رضى ، سيد مرتضى ، نجاشى و ابن غضائرى ( رحمة الله عليهم اجمعين ) .

پس از شيخ مفيد ، رهبرى حوزهء علميهء بغداد با شيخ طوسى بود . در حوزهء علميهء بغداد ، كتابخانه‌اى با بيش از ده هزار جلد كتابِ نفيس تأسيس شد .

هنگامى كه دور حكومت به طُغرل‌بيك سلجوقى رسيد او حوزه‌هاى علميهء همهء مذاهب اسلامى را به آتش كشيد . همهء كتابخانه‌هاى شيعه را به آتش كشيد . به خانهء شيخ طوسى هم حمله كردند . خانهء شيخ طوسى را به آتش كشيدند . اموالش را غارت كردند .

شيخ طوسى هم از بغداد فرار كرد و به نجف آمد .

با آمدنِ شيخ طوسى به نجف ، حوزهء علميهء بغداد افول كرد . شيخ طوسى در قرن پنجم هجرى در حوالىِ سال چهارصد و پنجاه هجرى قمرى ، حوزهء علميهء نجف را در شهر نجف تأسيس كرد .

از هنگامى كه حوزهء علميهء نجف تأسيس شده است ، بركات و خدمات اين حوزهء علميه بسيار بيشتر از آن بوده كه قابل بيان باشد .

ما هر چه داريم از اين حوزهء هزار سالهء شيعه داريم .

در قرن هفتم هجرى ، محقق حلّى حوزهء حلّه را تأسيس كرد . حوزهء حلّه ، يكى از حوزه‌هاى علميهء شيعه بود . استادانى مانند شهيد ، علامه و فخر المحققين در همين حوزهء حلّه تربيت شدند .

موسّس حوزهء حلّه ، مرحوم نجم الدين ابوالقاسم حسن بن جعفر حلّى مشهور به « محقق » بود . حوزهء حلّه در دورهء فخر المحققين و علامه هم پر رونق بود ؛ اما پس از مرگِ علامه ، كم كم حوزهء حلّه افول كرد .

در تاريخ آمده است كه در درس محقق اول ( محقق حلى ) در حوزهء حلّه ، چهارصد دانش‌پژوه شركت مىكردند كه همگى مجتهد بودند . يكى از اين چهارصد نفر ، مرحوم علامه حلّى بود . اعيان الشيعه در بارهء حوزهء درسىِ محقق حلّى مىگويد : « لَمْ يُرَ مِثْلُهُ » ؛ يعنى هيچ حوزه‌اى به پُربارىِ آن ديده نشده است .

هنگامى كه حوزهء حلّه فعال بود ، حوزهء نجف هم به فعاليتِ خود ادامه مىداد ؛ اما با افول حلّه ، بار ديگر مركزيتِ حوزه‌هاى علميه به نجف انتقال يافت .

تاريخ فعاليت حوزهء علميه قم به سه دوره تقسيم مىشود ؛ دورهء اول ، دورهء اشعريّون است . اين دوره مربوط به بخشى از قرن اول و بخشى از قرن دوم هجرى مىشود .

دورهء اول حوزهء علميهء قم ، دورهء محدثين بوده است . در اين دوره ، حوزهء علميهء قم سرشار از دانشمندان حديث‌شناس و راويان احاديث بوده است .

در اين دوره ، بزرگانى چون زكريا بن آدم ، احمد بن محمد بن عيسى و احمد بن محمد برقى در حوزهء علميه قم فعاليت مىكردند .

پس از دورهء اشعريّون ، حوزهء علميهء قم افول كرد .

دوران دوم ، شكوفايى حوزهء علميهء قم ،