همپاى انقلاب (خطبه هاى نماز جمعه) (فارسى) — الصفحة ٤٤٣
خطبهء دوم
صَلَواتُ اللَّهِ وَ سَلامُهُ عَلَيْهِمْ اجْمَعينَ .
عِبادَ اللَّه اتَّقُوا اللَّه !
در خطبهء دوم ، اشاره‌اى به مناسبت‌هاى هفته مىكنم . اولين مناسبتِ اين هفته كه در بارهء آن صحبت مىكنم ، رهنمود حضرت امام ( دامت بركاته ) در بارهء چگونگى استنباط احكام شرعى است .
حضرت امام در پاسخ به شوراى مديريت حوزهء علميهء قم كه در رسانه‌هاى گروهى هم منتشر شده است ، فرموده‌اند : در استنباط احكام شرعى ، در عين حال كه از روش‌هاى اجتهاد جواهرى استفاده مىشود ، بايد از روش‌هاى جديد هم استفاده شود .
در اين مقطعِ انقلاب ، ممكن بود كه اختلاف نظر در بارهء روش استنباط احكامِ شرعى موجب اختلاف افكار و اشخاصِ مختلف گردد . به همين خاطر ، اين رهنود حضرت امام ، بسيار مهم و ارزنده و حياتى بود .
من فكر مىكنم كه از اين رهنمود حضرت امام بايد بسيار قدردانى كنيم .
حضرت امام فرمودند كه اجتهاد بايد جواهرى باشد . منظور ايشان از اين تعبير ، اين است كه : در استنباط مسائل فقهى و احكام اسلامى ، بايد بر طبق همان روش شناخته شدهء علماى شيعه كه در كتاب‌هاى ابن جنيد ، ابن ابى عقيل ، شيخ طوسى و سيد مرتضى به كار برده شده است ، استنباط كرد ؛ همچنان كه بزرگانى مانند كاشف‌اللثام ، كاشف‌الغطاء ، صاحب رياض ، صاحب مسالك ، شهيد اول ، شهيد ثانى ، علامه حلّى و نظاير آنها نيز همين طريق را رفتند .
همچنين حضرت امام فرمودند كه در عين حال ، در استنباط احكام شرعى ، بايد از روش‌هاى جديد هم استفاده كرد . اين فرمايش ايشان بسيار مهم است .
معناى اين فرمايشِ ايشان اين است كه احكام شرعىِ مسائل مستحدثه را نمىتوان با روش‌هاى پيشينْ استنباط كرد .
موضوعات مستحدثه ، موضوعاتى هستند كه در دوره‌هاى قبلْ وجود نداشته‌اند و به تازگى يافت شده‌اند . به اين گونه موضوعات نمىتوان با ديد ساده و كوتاه و بسته نگريست و گمان كرد كه احكامِ اينها را هم مانند احكامِ موضوعاتِ سابق ، مىتوان با روش‌هاى پيشين استنباط كرد .
بايد توجه كرد كه استنباط احكامِ موضوعات مستحدثه ، روش‌هاى ويژه‌اى دارد .
به عنوان مثال ، سرمايه‌دارىِ جديد غرب در مقابل تز اقتصادى كمونيسم ، يك مولود جديد و يك موضوع مستحدثه است . نبايد به اشتباه گمان كرد كه سرمايه‌دارى غرب يعنى پولدار و ثروتمند . اگر چنين بود ، با همان مدرك و دليلى كه قارون را رد مىكرديم ، يك سرمايه‌دار غربى را هم رد مىنموديم .
اما سرمايه‌دار غرب ، موضوع ديگرى غير از قارونِ سابق است . سرمايه‌دارى غربى موضوع جديدى است كه بايد به سبك خاصّ خودش آن را بررسى و رد نمود .
همچنين موضوعات ماليات ، انفال ، ذخاير زيرزمينى ، معادن زيرزمينى و ديگر موضوعاتى كه حضرت امام در آن نامه‌شان به آنها اشاره كرده‌اند ، مانند قطع درخت و تنظيم خانواده ، همهء اينها موضوعات مستحدثه هستند .
براى استنباط احكام شرعىِ مسائل مستحدثه ، بايد با يك ديد وسيع و همه جانبه ، اين موضوعات را شناخت . پيامدها و مفاسد و مصالحِ آنها را شناسايى كرد و سپس حكم شرعىِ اين موضوعات را استنباط نمود .
حضرت امام در اينجا رهنمودى براى محافل علمى و اجتهادى و فقهى ارائه نموده‌اند كه هيچ چيز نمىتواند با آن برابرى كند .
خداوند ان‌شاءالله وجود ايشان را از همهء آسيب‌ها محفوظ بدارد . ( آمين حاضران )