نظام حكومت در اسلام (فارسى) — الصفحة ٥٠

علما ورثه انبياءند

احكام الهى حتى احكام جزايى و سياسى و اقتصادى و فرهنگى و قضايى بدون قدرت و نيروى حكومتى و زعامت دنيوى ممكن نيست ، بنابراين اين روايات به دلالت التزامى دلالت دارد بر اينكه منصب حكومت و زعامت بر علما قرار داده شده است .

البته اشكالاتى به دلالت اين روايات بر ثبوت زعامت دنيوى در فقها شده است . يكى آنكه ممكن است مراد از علما ، ائمه طاهرين ( عليه السلام ) باشد . آيت‌الله اصفهانى نيز مىفرمايد بلكه از آن روايت كه امام فرموده :

نحن الْعلماء و شيعتنا الْمتعلّمون

استفاده مىشود كه مراد از علما در اين روايات نيز خصوص ائمه مىباشند . ولى جواب اين اشكال از صدر و ذيل روايت واضح و آشكار

است و اگر در تمام جملات روايت دقت شود ، معلوم مىشود كه مراد فقهاى امّت اسلامند ، زيرا صدر روايت قداح در مقام ذكر فضيلت طلب علم است و چنين مىفرمايد :

« مَن سَلَكَ طريقاً يطلب فيه علماً سَلَك الله به طريقاً الى الجنّة ؛

كسى كه در پى دانش راه بپيمايد خدا براى او راهى به بهشت مىگشايد » . معلوم است اين صفت براى غير از ائمه است ، زيرا علم آنها تعلّمى نيست .

و نيز در ذيل خبر مىفرمايد :

« فمن أخذ بشيىء منه فقد أخذ حظاً وافراً ؛

كسى كه مقدار كمى از علم فرا گيرد بهره وافر و شايانى برده است » اين تعبير مناسب شأن امام ( عليه السلام ) نيست .

و همچنين در ذيل خبر ابى البخترى مىفرمايد :

« فانظروا علمكم هذا عَمّن تأخذوه

؛ پس بنگريد اين علمتان را از چه كسانى مىگيريد » . بديهى است اين تعبير درباره امام صحيح نيست .

بنابراين ملاحظه صدر و ذيل خبر موجب مىشود كه انسان اطمينان پيدا كند كه مراد از علما در اين روايت فقهاى امّتند نه ائمه طاهرين ( عليه السلام ) و مؤيد آن هم روايتى است كه مرحوم علامه مجلسى در بحار نقل مىفرمايد كه حضرت امير به محمد فرموده است :

« يا بُنَى ! تَفَقَّه فى الدين فانّ الفقهاء وَرَثة الانبياء ؛

پسرم درس دين بياموز