نظام حكومت در اسلام (فارسى) — الصفحة ١٢٣
وزارت رسيدگى به تظلمات
دستور داد هر كسى كه خود را مظلوم مىپندارد و از كسى شكايتى دارد نامه بنويسد و به آنجا برساند و در آن خانه به آن شكايات رسيدگى مىشد . و از قرارى كه در مقدمه ابن خلدون ، ص 246 نوشته شده ، خلفا تا زمان مهتدى شخصاً اين منصب را عهده‌دار بودند .
كارهاى اين وزارتخانه عبارت بود از :
1 . رسيدگى به شكاياتى كه آحاد ملت از ولات و حكام داشتند .
2 . رسيدگى به تجاوزى كه مأمورين جلب ماليات در اموال نموده‌اند .
3 . رسيدگى به شكايت مأمورين دولت از كمى حقوق يا تأخير در اداى آن .
4 . برگرداندن آنچه ظالمين از ضعفاى امّت به غصب گرفته‌اند .
5 . نظارت بر اوقاف عامه و خاصه كه بر حسب آنچه وقف شده عمل شود .
6 . بازرسى دفترهاى دخل و خرج .
7 . اجراى احكام صادره از ناحيه قضات .
8 . نظارت بر اقامه شعائر مذهبى و عبادات ، مانند نظارت بر روزه گرفتن و اينكه كسى تظاهر به روزه‌خوارى و ترك نماز و حج و جهاد نكند و امثال اين‌ها .
9 . در صورت شبهه در قضيه تأخير انداختن حكم جزا تا روشن شدن حقيقت .
10 . تأديب رجال بزرگ دولتى در صورت خلاف‌كارى .
و اين منصب متوقف بر حضور پنج دسته است : « 1 »
الف . گروهى كه توقيف كنند كسى را كه جرمش ثابت شده و خيال فرار داشته باشد .
ب . قاضى و حاكم براى آنكه بيان كنند آنچه شرعاً بر افراد ظالم از حقوق است .
ج . فقيه تا آنكه در احكام مشكل به او رجوع شود .
د . منشى تا آنكه آنچه له و عليه طرفين دعوى است ، در دفتر ثبت كند .
ه - . شهود براى اثبات آنچه از اين قضيه مىدانند و آنچه حاكم حكم كرده است . « 2 »
( 1 ) . رجوع شود به كتاب النظم الاسلاميه للدكتور صبحى الصالح ، ص 325 . ( 2 ) . الاحكام السلطانيه ، ص 60 .