بايسته هاى فقه جزاء (فارسى) — الصفحة ٢٢٢

جهت اوّل : مفاد آيهء محاربه

است . نيز گفته شده كه آيه در مورد عرنيّين نازل شده است ، ايشان براى اظهار اسلام خود به مدينه آمدند ، آب و هواى مدينه با آنها ناسازگار بود و رنگ ايشان زرد شد ، پيامبر بدانها فرمود كه از مدينه بيرون شده و به محلّ نگهدارى شتران زكاتى بروند . . . قتاده و سعيد بن جبير و سدى بر اين نظرند . اما به نظر بيشتر مفسران ، آيه در مورد قطاع الطريق نازل شده است و تمام فقها همين قول را پذيرفتند .

معنا : چون خداوند در آيه‌هاى پيشين در مورد قتل و حكم آن سخن گفته بود ، به دنبال آن در اين آيه از قطاع الطريق و حكم آنها سخن به ميان آورده و فرموده : « إِنَّما جَزاءُ الَّذِينَ يُحارِبُونَ اللَّهَ . . . » مراد از يحاربون اللّه ، محاربه با اولياء خداست . . . » « 1 »

علامه طباطبائى در تفسير ماندگار الميزان آورده است :

« إِنَّما جَزاءُ الَّذِينَ يُحارِبُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ يَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَساداً . . . » ، در اينجا « فساداً » ، مصدرى است كه به جاى حال نشسته است . اگر چه پس از آنكه معلوم شد ارادهء معناى حقيقى محاربه اللّه در اينجا محال است و به ناچار بايد معناى مجازى آن مراد باشد ، اين كلمه معناى گسترده‌اى پيدا خواهد كرد و مخالفت با هر حكمى از احكام شرعى و اقدام به هر گونه ظلمى و اسرافى مصداق آن خواهد بود ، ولى ضميمه شدن رسول به آن « يُحارِبُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ » ما را بدين نكته راهنمايى مىكند كه بايد معنايى از محاربة اللّه اراده شود كه به پيامبر نيز ربطى داشته باشد . بر اين اساس تقريباً متعيّن است كه مراد از محاربة اللّه ، آن عملى است كه نتيجهء آن ، باطل شدن يكى از امورى باشد كه پيامبر از جانب خداوند بر آنها ولايت دارد ، همانند محاربهء كافران با پيامبر و اخلال رهزنان در امنيت عمومى كه پيامبر با ولايت خود آن را در زمين گسترش داد . دنبال شدن جملهء « إِنَّما جَزاءُ الَّذِينَ يُحارِبُونَ اللَّهَ » با جمله « وَ يَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَساداً » ، مشخص مىكند كه مراد از محاربه همانا فساد در زمين است از طريق اخلال در امنيّت عمومى و رهزنى ، نه مطلق محاربه با مسلمانان . علاوه بر اين ، به ضرورت معلوم است كه پيامبر با محاربان كافر پس از پيروزى بر آنها ، چنان رفتارى

( 1 ) مجمع البيان ، ج 2 ، ص 291 .