مجموعه مقالات (فارسى) — الصفحة ١٠٣

سمينار تعليم و تربيت در اسلام ( 1 ) ( دانشگاه كرمان )

و خدا را مىخواند ، كه آن مسألهء مشكل را بر وى آسان كند و آن بسته و پوشيده را برويش بگشايد .

انسان بر اثر اعراض از تعلقات اين نشأه ، و تصفيهء خاطر ، و توجيه نفس ناطقه به ملكوت عالم ، بهتر و زودتر به حقيقت مطلوبش دست مىيابد .

علم و عمل على التحقيق جوهرند نه عرض ، بلكه فوق مقوله‌اند . و انسان سازند ، انسان به علم و عمل ارتقاء وجودى مىيابد ، و هركس بدان پايه كه علم آموخته و عمل اندوخته ، به همان اندازه انسان است و قدر و قيمت دارد .

به هر اندازه كه واجد آيات قرآنى شده است ، به همان اندازه حكيم است و بهشت است و به هر اندازه كه به اسماء و صفات الهى آگاهى يافت ، البته نه آگاهى مفهومى ، بلكه حقايق آنها را دارا شد ، به همان اندازه متخلق به اخلاق ربوبى است . قرآن كريم فرمود . « إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صالِحٍ » « 1 » و فرمود : « جَزاءً وِفاقاً » « 2 » و فرمود : « وَ لا تُجْزَوْنَ إِلَّا ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ » . « 3 »

پس قيامت همه قيام كرده است ، و حساب همه رسيده ، و نامهء اعمال همه بدست آنان داده شده است .

آگاهى مفهومى چندان كارى نمىرسد ، من مىدانم مثلا فلان نوع حلوا را چگونه بايد پخت ، آرد و روغنش چه‌قدر ، آب و عسلش چه‌قدر . اما حلوا را نچشيده‌ام و آن لذتى را كه خورنده حلوا ادراك كرده است ، من ندارم ، به حلوا حلوا دهن شيرين نمىشود ، تا نچشى ندانى .

دانائى مفهومى غير از دارائى ذوقى و شهودى است . اين سخن در لذت ، در آلم هم‌چنين است ، آنكه دندانش درد گرفت و به « دندان پزشك » رجوع كرده است ، پزشك ، مفهوم درد را ادراك مىكند ، نه خود درد را ، آن كه درد دارد ، مىداند درد چيست . به قول حكيم سنائى در حديقه :

( 1 ) . هود / 47 . ( 2 ) . نبأ / 27 . ( 3 ) . يس / 55 .