الهيات در نهج البلاغه (فارسى) — الصفحة ٢٤٤

آيات در معنى سوم و معانى ديگر

يا بَنى آدَمَ أَن لا تَعبُدوا الشَّيطانَ » « 1 » . و به اين معنا ، بر مطاع و پيروىشده ، اطلاق « إله » شده است ، چنان كه مىفرمايد : « أَفَرَأَيتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ » « 2 » .

همچنين بر اطاعت پدر و مادر در معصيت و مخالفت خدا ، اطلاق شرك شده است ، چنان كه مىفرمايد : « وَ إِن جاهَداكَ عَلى أَن تُشرِكَ بى ما لَيسَ لَكَ بِه عِلمٌ فَلا تُطِعهُما » « 3 » .

بنابراين اطاعت و پيروى از هر كس كه اطاعت او شرعاً مأمورٌبه يا مرخّص‌ٌفيه نباشد ، عبادت است يا لااقل در صورت نهى از اطاعت ، عبادت و پرستش اوست ، مثل اطاعت شيطان و اطاعت پدر و مادر و شوهر و يا هر كس ديگرى در معصيت خدا .

معانى ديگر عبادت كه تسليم و تسخير تكوينى و خضوع قهرى و استعباد و اجبار بر اطاعت را مىرسانَد ، در اين آيات آمده است :

إِن كُلُّ مَن فِى السَّمواتِ وَ الأَرضِ إِلّا آتِى الرَّحمنِ عَبداً . « 4 »

أَنُومِنُ لِبَشَرَينِ مِثلِنا وَ قَومُهُما لَنا عابِدونَ . « 5 »

وَ تِلكَ نِعمَةٌ تَمُنُّها عَلَىَّ أَن عَبَّدتَ بَنى إِسرائيلَ . « 6 »

از يك دسته از آيات معنى اوّل و دوم هر دو استفاده مىشود ، مانند اين آيات :

قُل يا أَهلَ الكِتابِ تَعالَوا إِلى كَلِمَةٍ سَواءٍ بَينَنا وَ بَينَكُم أَلّا نَعبُدَ إِلَّا

( 1 ) . يس ( 36 ) آيهء 60 . ( 2 ) . جاثيه ( 45 ) آيهء 23 . ( 3 ) . لقمان ( 31 ) آيهء 15 . ( 4 ) . مريم ( 19 ) آيهء 93 . ( 5 ) . مؤمنون ( 23 ) آيهء 47 . ( 6 ) . شعراء ( 26 ) آيهء 22 .