الهيات در نهج البلاغه (فارسى) — الصفحة ٢٠٣

اوّلين معناى عبادت

حضور در روضهء پيغمبر و مراكز آمد و شدِ ملائكه و اولياى خدا شرك نخواهد بود و اين امور هم اسبابى هستند كه به اذن خداوند متعال در كنار اسباب مادّى و طبيعى مؤثّرند .

حاصل اينكه اين اعمال و برنامه‌هايى كه موحّدان طبق دستورها و اوامر مطلقهء شرعيّه يا اوامر خاصّه و به مناسبت بزرگداشت شعائر و تأثير آن در سرعت استجابت دعا و حصول مطالب و مقاصد انجام مىدهند ، از عقيدهء آنها به توحيد سرچشمه مىگيرد و با هيچ يك از برنامه‌هاى توحيدى منافات ندارد .

اگر گفته شود كفّار و مشركين عصر نزول قرآن نيز بتهايى را كه مىپرستيدند شفيعان و وسايط تقرّب به درگاه خدا مىدانستند ، در پاسخ مىگوييم : آنان از چند جهت مشرك بودند و اصناف مختلف داشتند .

بعضى از آنها از جهت اعتقاد به تعدّد خالق و انكار توحيد ذات كه غيرخدا را از بت و غيره خالق مىشناختند ، مشرك بودند . صنفى ديگر از اين جهت كه چون خلق از خدا بريده و مقطوع هستند و سنخيّت بين خلق و خدا نيست ، برقرار كردن ارتباط مستقيم با او امكان ندارد يا دون شأن اوست ، معتقد بودند كه بايد وسايطى بين آنها و خدا باشند كه واسطهء