دو رساله مثل و مثال (فارسى) — الصفحة ١٧٥

فصل هشتم ختام بحث از مثل « ختامه مسك و في ذلك فليتنافس المتنافسون »

اخبار هم بر ظاهر خود باقى است و محتاج به تاويل نيست و امساك فيض هم لازم نمىآيد ؛ جناب مولا صدرا در اين موضوع رساله‌اى جداگانه بنام « رساله حدوث » نوشته است ؛ و در فن پنجم جواهر و أعراض اسفار « 1 » ، و در مفتاح دوازدهم مفاتيح در حدوث عالم جسمانى و دثور آن بتفصيل بحث كرده است .

حدوث زمانى بنا بر حركت جوهرى اختصاص بعالم جسمانى دارد و در مفارقات صادق نيست ، و متكلمين عالم را مطلقا حادث بحدوث زمانى يعنى مسبوق بعدم مقابل مىدانند .

و ديگر اين‌كه متكلّم يك عالم حادث قائل است و حركات را أعراض مىداند ، و به نظر وى تغيّر و تبدّل فقط در صفات عالم جارى است ؛ و بنا بر حركت جوهرى جواهر و اعراض عالم طبيعت در سيلان است و هر لحظه عالمى جديد إنشاء مىشود ، كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ ، چنان‌كه عارف نيز گويد كه تكرار در تجلّى نيست ، فما في الحضرة الإلهيّة لاتّساعها شيء يتكرّر اصلا هذا هو الحق الّذى نعوّل عليه « 2 » .

حكيم سنائى گويد :

عارفان هر دمى دو عيد كنند * عنكبوتان مگس قديد كنند

و ديگرى گويد :

بيزارم از آن كهنه خدايى كه تو دارى * هر لحظه مرا تازه خداى دگرستى

متأله سبزوارى بر اساس متين أهل اللّه قائل بحادث اسمى شده است و آن را در بند اول شرح اسماء « 3 » در بيان اسم قديم ؛ و در غرر نخستين فريده سوم از مقصد

( 1 ) . ط 1 رحلى - ص 486 ( 2 ) . آخر فص شيثى فصوص الحكم - ط 1 ، چاپ سنگى - ص 117 ( 3 ) . ط 1 چاپ سنگى - ص 16