جبر و اختيار (فارسى) — الصفحة ١٢٦

سخن علماى ما در معناى بداء

مى توانند از آن چيزى كه به چشم قلب آن را ديده يا با نور ديدگانشان مشاهده كرده يا به گوش قلبشان شنيده اند خبر دهند . اما نسبت تمامى آن به خداوند است زيرا هر آنچه در عالم ملكوت جريان مى يابد به اراده خداوند جريان يافته است . بلكه فعل ايشان به عينه فعل خداوند است . پس هر نوشته اى كه در اين الواح است ، پس از قضاى سابق او كه به قلم اولش نگاشته شده ، براى خداوند نيز نگاشته شده است و صحيح است كه خداوند خود را به اين اعتبار به امثال آن معانى متصف مى نمايد .

معناى چهارم : سخن فاضل مدقق ميرزا رفيعا « 1 » كه چنين مى گويد : تمامى امور در لوح [ محفوظ ] نقش بسته است و فيض رساننده از آن لوح بر فرشتگان و نفوس علوى و نفوس سفلى گاه امر عام يا مطلق منسوخ به حسب آن چيزى است كه حكمت اقتضا مىكند و امر مبين تا زمانى كه حكمت ، فيضان آن را در آن زمان اقتضا مىكند به تاخير مى افتد . و از اين نفوس علوى و شبيه آن ، به كتاب محو و اثبات تعبير مىشود . پس بداء عبارتست از اين تغيير يافتن در آن كتاب .

معناى پنجم : سخن محقق مجلسى « 2 » كه چنين مى گويد : ائمه معصومين درباره بداء فراوان سخن گفته اند تا كلام يهود را رد نمايند كه مى گويند : همانا خداوند

( 1 ) - ميرزا رفيع الدين محمد بن حيدر طباطبايى نائينى مشهور به ميرزا رفيعا متوفى 1080 و مدفون به اصفهان از مشاهير علماى عصرش و متبحر در حكمت و كلام بود . در نزد علامه شيخ بهاء الدين عاملى شاگردى كرد و تاليفات فراوانى چون شرح اصول كافى ، رساله تشكيك و غير آن دارد . به الذريعه ج 11 ص 148 و ج 13 ص 96 مراجعه نما . اما متن كلام او را در بداء در شرح اصول كافى ج 4 ص 250 ببين . ( 2 ) - بحار الانوار ، ج 4 ، ص 129 - 130 باب بداء و نسخ