خود آموز نصاب (كليات نصاب الصبيان) (فارسى) — الصفحة ٦٩

القطعة الملحقة فى بحر الخفيف المسدس المخبون المحذوف فى انواع اللغات

وجيز و ملخص بود مختصر « 1 »

سوى « 2 » جز نعم آرى الا مگر

كاى « 3 » و كاء و كأى و كأ * و كيى ء بمعنى كم اندر خبر « 4 »

ايا و هيا و اى و يا و أ * چو يا ايها « 5 » اى بود اى پسر

القطعة الملحقة فى بحر الخفيف المسدس المخبون المحذوف فى انواع اللغات

القطعة الملحقة فى بحر الخفيف المسدس المخبون المحذوف فى انواع اللغات

اى تو از جمله علوم استاد

قابل هر كمال و استعداد

فاعلاتن مفاعلن فعلن * از من اينقطعه را بگير ارشاد

نوعهاى لغت زمن بشنو * اولا اصلى « 6 » است همچو عماد « 7 »

پس مولد « 8 » چو ضفدع « 9 » و طاجن « 10 » * باز تسخان « 11 » و طيجن اى استاد

( 1 ) سخن كوتاه و مختصر نيز عربى است تفسير بان از جهت شهرت است ( 2 ) بضم سين نيز صحيح است ( 3 ) كاين نيز صحيح است ( 4 ) يعنى چنان كه كم خبريه افاده تكثير ميدهد اين پنج كلمه مانند كم افاده تكثير مينمايند مثل قول خداوند متعال در اواخر سوره آل عمران و كاين من نبى قاتل معه ربيون كثير الاية كه كاين در اينجا بمعنى كم است يعنى بسيار از پيغمبر در راه خدا مقاتله و كار زار كرد كه با او بودند سپاه فراوانى . چند وجه فرق بين اين چند كلمه و كم است كه در كتب نحو مسطور است و بين آن در اينجا مناسب نيست ( 5 ) يعنى چنان كه در زبان فارسى اگ‌ر بخواهند كسى را ندا كنند و صدا زنند و طلب نمايند با كلمه اى طلب ميكنند مثلا مى گويند آى پسر عرب نيز با آن شش كلمه صدا ميزنند و طلب مينمايند ( 6 ) اصلى لغتى است كه در قديم موضوع شده باشد ( 7 ) يعنى بناى بلند و ستون ( 8 ) مولد يعنى پيدا شده و آن لغتى است كه در قديم نبوده بلكه جديدا و تازگى در ميان عرب بهم رسيده باشد نه آنكه معرب باشد ( 9 ) بفتح و كسر دال وزغ است ( 10 ) طاجن و طيجن تا به كه بر او چيزى بزند ( كنز ) تا به بر وزن لا به ظرفى باشد پهن كه در آن كوكو خاكينه و ماهى بريان كنند ( برهان قاطع ) ( 11 ) چكمه .