خود آموز نصاب (كليات نصاب الصبيان) (فارسى) — الصفحة ٤٩

القطعة الثلثون فى بحر الرجز المثمن السالم

عرين و غيل و غاب و غيضه و ايك و شرى بيشه

زبد كفك « 1 » و سنين قحط « 2 » و مطا پشت و جراب انبان

تنوفه مهمهة فيفا فلاة و سبسب و بيدا « 3 » * چو به دو و دو بيابانست و لوبة حرة سنگستان

رمص چون عبرة بعرة « 4 » ژفك و اشك و پشك اكمه كور * چو مارن نرمه بينى براجم بند انگشتان

فرير و جوذر و برغز چو فرقد نام گوساله « 5 » * چه باشد نعجة و عيناء و عين ؟ گاو « 6 » و ثدى « 7 » پستان

لغز « 8 » احجيه چستان دان سمر اسطورة افسانه * قلة « 9 » دوده كرة گوى است و محجن صولجان چوگان

القطعة الثلثون فى بحر الرجز المثمن السالم

القطعة الثلثون فى بحر الرجز المثمن السالم

اى ماه روى مكتبى وى دلبر شيرين دهان

خورشيد رويان راشده ذكر لبت ورد زبان

مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن * اين است تقطيع رجز برخوان چو بلبل هر زمان

( 1 ) يعنى كف آب و صابون و غير آنها كفك و كف هر دو بيك معنى اند ( 2 ) سالى كه تنگى و سختى باشد از جهت معاش و قحط نيز عربى است بنابر شهرت تفس ير بان شده ( 3 ) صحيح آن بالف ممدوده است و در فيفا بالف مقصوره و ممدوده صحيح است ( 4 ) لف و نشر مرتب است رمص يعنى ژفك ؟ عبره يعنى اشك . بعرة يعنى پشكل گاو و گوسفند و شتر و مانند آنها . ژفك بفتح اول بر وزن اشك چرك كنجهاى چشم است خواه تر باشد و خواه خشك و در عربى رمص چرك خشك و غمص چرك تر را گويند ( برهان قاطع ) ( 5 ) گوساله گاو و حشى صحرائى ( 6 ) گاو صحرائى وحشى ( 7 ) به سكون دال نيز صحيح است ( 8 ) بفتح لام نيز صحيح است و چستان و چيستان مخفف چيست آنست چون در لغز و معما سئوال مىشود كه چيست آن كم كم چستان و چيستان اشتهار در لغز پيدا كردند چيستان بر وزن سيستان بمعنى پرسيدن باشد و آن را لغز هم گويند ( برهان قاطع ) ( 9 ) قله بر وزن ثبه غوك چوب يعنى دو چوب است كه كودكان بدان بازى كنند ( منتهى الارب ) .