خود آموز نصاب (كليات نصاب الصبيان) (فارسى) — الصفحة ١٠
القطعة الرابعة فى بحر المجتث المثمن المخبون المقصور
خمع و طبس و شيذمان و اوس باشد نام گرگ
فرض و عجوة نام خرما شرق و شارق نام خور « 1 »
بزة جامه ستر پرده رقعة پاره رث كهن * خيط رشته ابرة سوزن دان بطانة آستر « 2 »
هدنة « 3 » صلح و حرب جنگ و يوم روز و ليل شب * غيظ خشم و ضحك خنده حكة خارش نقبة گر « 4 »
زبرة دان يكپاره آهن كسرة « 5 » دان يكپاره نان * جذوة « 6 » دان يكپاره آتش فلذة يكپاره جگر « 7 »
حبر آمد چه ؟ سياهى « 8 » محبرة « 9 » آمد دوات
دمع رادان آب چشم و چون ممر باشد گذر
القطعة الرابعة فى بحر المجتث المثمن المخبون المقصور
القطعة الرابعة فى بحر المجتث المثمن المخبون المقصور
زهى طراوت رويت گل هميشه بهار
قد تو در چمن حسن سرو خوش رفتار
مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلان * بگوى مجتث و اين بحر را بكن تكرار
فريس چنبر « 10 » و كم آستين و سب دستار « 11 » * چو ذيل دامن جامعه است و تكة بند ازار « 12 »
قطاب جيب « 13 » و سراويل ازار و خف موزه « 14 »
عتاد سازره « 15 » و جسر « 16 » پل زمام مهار « 17 »
( 1 ) يعنى خورشيد ( 2 ) الظهارة ابره دان و البطانة آسترخ ل ( 3 ) يعنى آشتى كردن و صلح نيز عربيست بنابر شهرت تفسيربان شده ( 4 ) مرضى است سوداوى كه جوشش و خارش بسيار توليد مىكند ( 5 ) پاره از هر چيز و تخصيص آن بنان ضرورت شعرى است ( 6 ) بكسر و ضم جيم نيز جائز است ( 7 ) فلذة نيز پاره از هر چيز و تخصيص براى ضرورتست ( 8 ) يعنى مركب ( 9 ) محبرة و محبرة نيز صحيح است ( 10 ) چنبر فارسى است يعنى حلقه چوبى كه حمالان بر سر ريسمان بندند و معانى ديگر نيز دارد كه در اينجا مراد نيست ( 11 ) بر وزن رفتار فارسى است يعنى عمامه و منديلى كه بسر بندند ( 12 ) ازار فارسى است يعنى شلوار پس تكه بند شلوار باشد ( 13 ) گريبان جامه و جيب عربيست از جهت شهرت تفسير به او شد ( 14 ) موزه چو روزه چكمه معروف برهان جامع ( 15 ) يعنى چيزى از مال و لوازم براى سفر مهيا نمودن ( 16 ) بفتح جيم نيز صحيحست ( 17 ) مهار بفتح اول بر وزن بهار چوبى را گويند كه در بينى شتر كنند و ريسمانى بر آن بندند ( برهان قاطع و جامع ) و لكن صحيح آن بكسر ميم است چون كتاب و نيز عربى مىباشد نه فارسى چنان كه از ظاهر آن دو كتاب مستفاد است و شارح طالقانى گفته زمام و مهار هر دو عربيست بمعنى ريسمانيكه بسته شود بر چوب يا حلقه كه در استخوان بينى شتر خراسانى كنند و اين معنى درست است چنان كه در قاموس تصريح بان شده