انسان و قرآن (فارسى) — الصفحة ٥٧
تفسير سورهء عصر به بيان محقق خواجه نصير الدين طوسى
تفسير سورهء عصر به بيان محقق خواجه نصير الدين طوسى
تفسير سورهء عصر به بيان محقق خواجه نصير الدين طوسى
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ وَ الْعَصْرِ إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ - اى الاشتغال بالامور الطبيعيّة و الاستغراق بالنّفوس البهيميّة - إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا - اى الكاملين فى القوّة النظرية - وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ - اى الكاملين فى القوّة العملية - وَ تَواصَوْا بِالْحَقِّ - اى الّذين يكمّلون عقول الخلائق بالمعارف النظرية - وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ - اى الذين يكمّلون اخلاق الخلائق و يهذبونها .
يعنى سوگند به عصر كه انسان بر اثر اشتغال به امور طبيعى و استغراق در نفوس بهيمى در زيانكارى است مگر كسانى كه در دو قوّهء نظرى و عملى كامل شدهاند و به معارف نظرى مكمّل عقول خلايقاند و اخلاقشان را تكميل و تهذيب مىنمايند .
ايمان تصديق است و تصديق علم و علم كمال قوهء نظرى و به فعليت رسيدن آن است . عمل صالح از قوهء عملى به كمال رسيده صادر مىگردد كه موجب ترفيع كلم طيّب نفس ناطقهء انسانى است كه إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ . « 1 » و صدر الدين قونوى . در نفحهء چهارم نفحات ، و صدر المتألهين ، در آخر مرحلهء چهارم اسفار ، عمل صالح را نيز به معارف عقليه تفسير نمودهاند و چه خوب كردهاند . عبارت صاحب اسفار اين كه :
فى القرآن المجيد اليه يصعد الكلم الطيب - يعنى روح المؤمن - و العمل الصالح يرفعه - يعنى المعارف العقليّة ترغبه فيها و ترقيه الى هناك .
عقول خلايق را به معارف نظريه تكميل كردن تواصى به حق است كه معارف حقّهء الهيّه است . و مفاد تواصى اين است كه معارف را به يكديگر تعليم مىدهند و همچنين در تواصى به صبر . و تواصوا بالصبر را از آن روى به تكميل و تهذيب اخلاق خلايق تفسير فرموده است كه تهذيب نفس را ، مطلقا در تمام شئون امور ، صبر در مقام رضا بايد كه باز به فرمودهء قرآن وَ لِرَبِّكَ فَاصْبِرْ « 2 » كه مطلق است
( 1 ) - فاطر 35 : 10 . ( 2 ) - مدثر 7 : 7 .