انسان و قرآن (فارسى) — الصفحة ٢٥١

تعريف ليلة القدر به بيانى رفيعتر

شب اينجا نمودى از حدودست * بسى شبها كه در طول وجودست

چنان كه روز رمزى از ظهورست * ظهورست هر كجا مصباح نورست

خروج صاعد از ظلمت به نور است * كه يومست و هميشه در ظهورست

چو صاعد دمبدم اندر خروجست * پس او ايّام در حال عروجست

نگر اندر كتاب آسمانى * به حم سجده تا سرّش بدانى

عروج امر با يومست و آن يوم * بود الف سنه مقدارش اى قوم

ز الف سنه هم مىباش عارج * به خمسين الف سنهء معارج

ولى اين روز خود روز خداييست * نه هر روزى بدين حدّ نهاييست

نه هر يومى از ايام الهيست * كه آن پيدايش اشياء كماهيست

چو عكس صاعد آمد سير نازل * ليالى خوانيش اندر منازل

ليالى اندر اينجا همچو اشباح * ليالى اندر آنجا همچو ارواح

بدان بر اين نمط ايام و اشهر * كه مىآيد پديد از ماه و از خور

شب قدر اندرين نشأه نمودى * بود از ليلة القدر صعودى

چو ظلّى روز اينجا روزها راست * كه يوم اللّه يوم القدر اينجاست

مر انسانى كه باشد كون جامع * شب قدرست و يوم اللّه واقع

تبصره از جمع بين دو وجه مذكور در بيان ليلة القدر دانسته مىشود كه مراد از ليلة القدر در إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ « 1 » و إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ « 2 » خود حضرت خاتم - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - است كه منزل فيه و منزل اليه در حقيقت يكى است و منزل فيه صدر مشروح آن جناب است : أَ لَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ « 3 » نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ عَلى قَلْبِكَ « 4 » هر چند ظرف زمان آن ، به لحاظ نشأهء عنصرى ، يكى از همين ليالى متعارف است ؛ چه اينكه انسان كون جامع را ، كه ليلة القدر و يوم اللّه است ؛ به لحاظ اين نشاه مادى ، متى است كه وجود ظلّى عنصرى او را در امتداد ظرف زمان است ؛ پس منزل فيه ، در حقيقت ، و واقع ، قلب آن حضرت است ؛ و بعد

( 1 ) - قدر 97 : 1 . ( 2 ) - دخان 44 : 3 . ( 3 ) - انشراح 94 : 1 . ( 4 ) - الشعراء 26 : 193 و 194 .