دروس معرفت نفس (فارسى) — الصفحة ٦٢٠

درس صد و چهل و پنجم

قابل قياس است ؟ و رابعا اگر بت‌پرستى به همان نحوه كه در سؤال طرح شده است باشد ، در اين صورت هم بايد به قول شيخ اوحد الدين كرمانى ، متوفّى 635 ه ق ، تمسّك جست كه گفت :

زين قدحهاى صور كم باش مست * تا نگردى بت تراش و بت پرست

از قدحهاى صور بگذر مايست * باده در جامست ليك از جام نيست

سوى باده بخش بگشا پهن فَم * چون رسد باده نيايد جام كم

از امام باقر عليه السّلام ، در بيان آيهء كريمهء 24 سورهء نوح عليه السّلام : وَ قالُوا لا تَذَرُنَّ آلِهَتَكُمْ وَ لا تَذَرُنَّ وَدًّا وَ لا سُواعاً وَ لا يَغُوثَ وَ يَعُوقَ وَ نَسْراً روايت شده است كه فرمود :

مردم خداى عز و جل را پرستش مىكردند ، و بعد از مرگشان قوم آنان بر مرگشان ضجّه مىنمودند ، و مرگشان بر آنان دشوار آمد ؛ پس ابليس ملعون در نزدشان آمد و بديشان گفت : من بتهايى به صورت آنان براى شما فراهم مىكنم كه به آنها بگيريد و انس بگرديد و خدا را پرستش كنيد . پس بر مثال مردگانشان بتهايى برايشان تهيه كرد . و آن مردم خداى - عزّ و جل - را مىپرستيدند و به آن بتها نظر مىكردند ؛ و چون زمستان مىشد و باران مىآمد ، بتها را به خانه مىبردند . و همواره خداى - عز و جل - را مىپرستيدند ؛ تا چون آن قرن به سر آمد و فرزندانشان بزرگ شدند ، گفتند كه پدران ما اين بتها را مىپرستيدند و ما هم اينها را مىپرستيم ، بدون اين كه خدا را بپرستند . اين است قول خداوند متعال : وَ لا تَذَرُنَّ وَدًّا وَ لا سُواعاً الآية .

( مادهء صنم سفينة البحار ) .

تبصره - آن كه اوحد كرمانى گفت : « زين قدحهاى صور كم باش مست » ، « كم » در فارسى ، مانند « قليل » در عربى ، به معناى هيچ و نفى كل بسيار آمده است . ملاى رومى در مثنوى ، در بيان قول خداوند متعال و أَمَّا السَّائِلَ فَلا تَنْهَرْ ( الضّحى 93 : 10 ) گويد :

پس از اين فرمود حق در و الضُّحى * بانگ كم زن اى محمد بر گدا

يعنى « بانگ مزن » كه ترجمهء « لا تنهر » نهى است . و شواهد « قليل » هم بسيار است .