دروس معرفت نفس (فارسى) — الصفحة ٣٧٩

درس نود و هشتم

است

( pense )

.

و يكى از خواص عجيبى كه در اجسام ذى حيات هست آن است كه آلى

( organique )

هستند ، يعنى مركب از اعضاى مختلف الشكل و الطبيعه كه به نفع يكديگر و به نفع مجموع كار مىكنند ؛ بر خلاف جمادات كه ولو از اجزاء متفق الطبيعه مركب باشند از يكديگر بىخبر و اشتراك در غايت و غرض ندارند .

در فلسفهء الهى از مبدأ و علّت حيات بحث مىشود نه از آثار آن كه مخصوص علم بيولوژى است

( biologie )

.

مبدأ حيات

( principevitale )

همان است كه در اصطلاح فلاسفهء ما به نفس تعبير مىكنند و در آن سه قول است :

يكى آن كه نفس عبارت از مزاج است

( composition chimique )

، يعنى آثارى كه در اجسام زنده مىبينيم به واسطهء آن است كه عناصر مخصوص با هم تركيب يافته ، و اين عقيده را

mecanisme

گويند .

دوم آن كه نفس عبارت است از جوهر زائدى كه بعد از تركيب عناصر به مركب ضميمه مىشود و صرف مزاج ، يعنى تركيب شيميايى ، بدون انضمام آن جوهر زائد ، كافى براى ظهور آثار حياتى نيست . و اين عقيده را

vitalisme

گويند و طرفداران آن در فلاسفهء جديد بسيارند من جمله هولست « 1 » و كلود برنارد ؛ و براى اثبات آن ، در جلد چهارم اسفار ، صدر المتألهين نه دليل اقامه نموده است .

سيم متوسط بين دو قول مزبور است و مىگويد حيات در نتيجهء آلى بودن جسم است و اين مذهب را

organisme

گويند و منسوب به حكيمى است موسوم به بيشا . و ما مىگوييم اگر بعد از تركيب شيميايى چيز ديگرى ضميمه مىشود ، قول دوم و الّا قول اول را اختيار كرده و بين نفى و اثبات واسطه موجود نيست . سؤال اين است كه آلات مختلفه به چه جهت به نفع يكديگر كار مىكنند و وجود آلات كافى نيست ؟

( 1 ) . Holst .