دروس معرفت نفس (فارسى) — الصفحة ١٧٠

درس چهل و چهارم

صورت مذهب مادى واحدى يا فردى « 1 » و مذهب مادى اثنينى « 2 » به دست مىآيد . بنا به فرض اثنينى دو نوع ماده وجود دارد كه يكى كثيف است و ديگرى لطيف . بر طبيعت يكى از اين دو ماده بىحركتى « 3 » غلبه دارد و بر طبيعت ديگرى حركت . مذهب واحدى ، ماده را فقط يك نوع مىداند كه يك طبيعت هم البته بيشتر ندارد . از شكل واحدى مذهب سه قسم مذهب مادى منشعب مىشود :

يكى مذهب مادى وصفى « 4 » كه در آن نفس و عقل را چون يكى از صفات « 5 » ماده مىدانند .

دوم مذهب مادى عليتى « 6 » كه در آن عقل را معلول ماده مىشناسند .

سوم مذهب مادى تعادلى « 7 » كه در آن براى نمودهاى عقلانى و نفسانى نيز حالت ماديتى قايل مىشوند .

خلاصه تقسيمات مذهب مادى چنان است كه در نمودار ذيل مشاهده مىشود :

( 1 ) . Monistie - Sinqularistie ( 2 ) . Dualistie ( 3 ) . در اصل لختى بود كه احتمال تحريف داده‌ايم ، چون ( inertie ) به معنى بىحسّى و بىحركتى است و لختى معنى مناسب ندارد . ( 4 ) . Attributivmat ( 5 ) . Attribures ( 6 ) . Causalmat ( 7 ) . Eqmativemat