گنجينه گوهر روان (فارسى) — الصفحة ١٦

مقدّمه : [ صد كلمه در معرفت نفس ]

51 . آنكه در رشد خود دقّت كند مىبيند كه او را دو گونه غذا بايد :

غذايى كه مايهء پرورش تن اوست و غذايى كه مايهء پرورش روان اوست ، و هر يك را دهانى خاصّ است .

دهان آن ، دهان است ، و دهان اين گوش ، نه از غذاى تن روان پرورش مىيابد و فربه مىشود ، و نه از غذاى روان ، تن .

آب مظهر و ظلّ حيات و علم است ، و تن مرتبه نازله نفس و ظلّ آن است ، تن تشنه آب خواهد كه ظلّ حيات است ، و روان تشنه علم خواهد كه اصل آن است .

امام ملك و ملكوت ، صادق آل محمّد صلّى اللّه عليه و آله ، در تفسير طعام كريمه فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسانُ إِلى طَعامِهِ فرمود :

« علمه الّذي يأخذه عمّن يأخذه » .

بنگر كه غذاى جسم و جان تو چگونه است .

و بدان كه غذا با همهء اختلاف انواع و ضروب آن ، مظهر صفت بقاء و از سدنهء اسم قيّوم و با مغتذى مسانخ است ، و تغذّى حب دوام ظهور اسم ظاهر و احكام آن است .

52 . آنكه در معرفت نفس دقيق شود ، مىبيند كه او را دو قوّهء نظرى و عملى است :

قوّهء نظرى را قوّهء علّامه و نيروى بينش گويند ، و عملى را قوّهء عمّاله و نيروى كنش گويند .

اين دو قوّه به منزلت دو بال نفس‌اند كه بدانها به اوج حقائق طيران مىكند تا به جنّة اللّقاء و جنّت ذات وَ ادْخُلِي جَنَّتِي مىرسد .

رئيس كمالات معتبر در قوّه نظرى معرفة اللّه است و در قوّه عملى طاعة اللّه . و به حسب مراتب فعليّت اين دو قوّه ، انسان را درجات است .

يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ ، لِكُلٍّ دَرَجاتٌ مِمَّا عَمِلُوا ، إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ