خير الاثر در رد جبر و قدر (ودو رساله در كسب واقسام فاعل) (فارسى) — الصفحة ٢٩

كلامى با متكلّم

صادر از خزائن اهل بيت طهارت و عصمت را مرحمت بفرماياد .

تبصره - آن كه امام عليه السّلام فرمود : « الحركة صفة محدثة بالفعل » ، با « كل يوم هو في شأن » و حركت حبّى ، فرق دارد ، فرقى از حركت تا شأن ، و از آن حركت تا حركت حبّى .

و همچنين آن كه فرمود : « الكلام صفة محدثة ليس بأزلية » ، با كلامى كه فعل و فيض او است - يعنى كلمات وجوديه و اسماء عينيهء حقايق خارجيه - فرق دارد ، فرقى از حادث تا ازلى . آن ، از صفات اضافيه است كه معنى مصدرى يعنى متكلميت است ، و اين از صفات حقيقيهء ذات اضافه چون علم و قدرت كه ذات او منشأ پيدايش كلمات وجودى كه مظاهر اسماء و صفات اويند ، مىباشد ؛ يعنى ، صدور فيض از منشئ كه صفات حقيقيهء او عين ذات اويند . از آن جمله كلام بدين معنى است : إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ « 1 »

و رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله فرمود : « أوتيت جوامع الكلم . »

و در حديث ديگر : « أعطيت جوامع الكلم . » « 2 »

و امام صادق عليه السّلام فرمود : « نحن الكلمات التامات . »

و در قرآن كريم است : وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها « 3 »

بديهى است كه صرف تعليم الفاظ ، علم نيست . يك انسان كه در تعلّم زبان قوم ديگر ، نهايت كوشش را بكند ، سرانجام شايد به قدر يك عامّى آن قوم در آن زبان مهارت نداشته باشد .

اين اسماء ، حقايق اشياء است كه دانستن آنها علم است . لذا فارابى گويد :

« فيلسوف كامل ، امام است . » و عارف گويد : « انسان كامل ، مبيّن حقايق اسماء است . »

( 1 ) . آل عمران ( 3 ) : آيهء 46 . ( 2 ) . صحيح مسلم ، ج 1 ، ص 371 و 372 ، ط مصر . ( 3 ) . بقره ( 2 ) : آيهء 32 .