خير الاثر در رد جبر و قدر (ودو رساله در كسب واقسام فاعل) (فارسى) — الصفحة ١٨٥

كدام قسم از اقسام فاعل را بر حق سبحانه بايد اطلاق كرد ؟

مىكشاند ، لذا فاعل بالقسر نيستند . علاوه اين كه قسر دائمى بلكه اكثرى ، به برهان عقلى صحيح نيست . همه ، به سوى كمال خود مىروند ، پس چه قسرى و چه جبرى ؟ ! و همه در تحت تدبير و تسخير فاعل كل قاهر ، مقهور و قائم به آن اصلند ، پس چه تفويض و چه استقلالى ؟ ! نه خداوند جابر است و مخلوق فاعل بالجبر ، و نه مخلوق در ذات و فعل خود مستقل ، بلكه امرى ديگر بين اين دو است كه فعل ما ، در عين حال كه به ما نسبت دارد ، فعل اللّه است كه در ايجاد و انتساب بايد توجه داشت و احكام وقايه را مراعات كرد : وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ « 1 » ؛ « و لا حول و لا قوة إلا باللّه » و ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى ؛ أَ لَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ وَ يَأْخُذُ الصَّدَقاتِ « 2 » ؛ « الحمد للّه الذي أذهب عنّي الأذى و عافاني » ؛ « قل كلّ من عند اللّه » .

به ما افعال را نسبت مجازى است * نسب خود در حقيقت لهو و بازى است

( گلشن راز )

ما أَصابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَ ما أَصابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ « 3 »

قرآن كريم كه ميزان حق و معيار صدق است ، خلق را فاعل بالتسخير از روى طوع و رغبت معرفى كرده است :

* أَ لَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ « 4 »

* وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ النُّجُومَ مُسَخَّراتٍ بِأَمْرِهِ « 5 »

* أَ لَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ مُسَخَّراتٍ فِي جَوِّ السَّماءِ ما يُمْسِكُهُنَّ إِلَّا اللَّهُ « 6 »

( 1 ) . الدهر ( 76 ) : آيهء 31 . ( 2 ) . التوبه ( 9 ) : آيهء 105 . ( 3 ) . النساء ( 4 ) : آيهء 80 . ( 4 ) . لقمان ( 31 ) : آيهء 21 . ( 5 ) . الاعراف ( 7 ) : آيهء 55 . ( 6 ) . النحل ( 16 ) : آيهء 80 .