خير الاثر در رد جبر و قدر (ودو رساله در كسب واقسام فاعل) (فارسى) — الصفحة ١٣٧

توحيد ذاتى و صفاتى و افعالى

تو شود و با عسل همراه شده ، صفراى تو را بشكند باذن اللّه تعالى .

و تصديق اين معنى از حديث نبوى در باب آن كه هر قطره از غسل جنابت ملكى مىشود و اگر حلال است غاسل را استغفار مىكند و اگر از حرام است لعنت بر او مىكند و عاقل را همين قدر كفاف است .

تا اين جا گفتار دهدار را نقل كرده‌ايم . اكثر اين مطالب اگرچه حقايق مستفاد از آيات و روايات است و در كتب حكمت متعاليه مستدل و مبرهن شده است ، ولى آن جناب به لفظ اندك و معنى بسيار نيكو گرد آورده است و بسط اين حقايق را در مرحلهء علت و معلول اسفار بخصوص از فصل 24 به بعد آن بايد طلب كرد و لكن

قطع اين مرحله بىهمرهى خضر مكن * ظلمات است بترس از خطر گمراهى

آن كه دهدار گفت : « اگر جهت روح القدس بر او غالب آيد » تا آن كه گفته است : « پس آدمى را دو نسبت است : يكى به جبر و يكى به تفويض » ، به اين معنى ، عارف رومى اشارتى دارد كه :

در هر آن كارى كه ميلستت بدان * قدرت خود را همى بينى عيان

در هر آن كارى كه ميلت نيست و خواست * اندر آن جبرى شوى كاين از خداست

انبيا در كار دنيا جبريند * كافران در كار عقبى جبريند

انبيا را كار عقبى اختيار * كافران را كار دنيا اختيار

زان كه هر مرغى به سوى جنس خويش * مىپرد او در پس و جان پيش پيش

كافران چون جنس سجّين آمدند * سجن دنيا را خوش آئين آمدند