خير الاثر در رد جبر و قدر (ودو رساله در كسب واقسام فاعل) (فارسى) — الصفحة ١٠٦

توحيد ذاتى و صفاتى و افعالى

در اين آيات و روايات به دقّت تأمل و تدبر بفرماييد :

1 . مىبينيد كه خلق و ايجاد افعال ، مطلقا ، از خداوند متعال است و مؤثرى در وجود جز او نيست . اين توحيد افعال است كه موحّد بعد از توحيد ذات و توحيد صفات ، به توحيد افعال ايمان دارد كه : « لا إله إلّا اللّه وحده وحده وحده » .

و بروز و صدور هر اثرى را از ذات حق مىداند و بس كه موجد و خالق آن است .

و در عين حال ، نسبت افعال را به مخلوق حفظ مىكند و به قول دهدار : با آن كه خداوند متعال قول را به اشخاص اضافه كرد كه فرمود : « قولكم » ، در عين حال خلق و ايجاد قول را به جانب قدس خود حواله داده است كه فرمود : « ألا يعلم من خلق » ، يعنى آيا آن كسى كه قول شما را خلق كرده است بدان دانا نيست ؟

گرچه قرآن از لب پيغمبر است * هر كه گويد حق نگفت ، او كافر است

2 . و مىبينيد كه خداوند متعال در آيهء 79 نساء فرمود : حسنه و سيّئه ، همه از جانب قدس او است : قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ و لطافت و حلاوت ذيل آن آيه را ادراك مىكنيد كه فرمود : فَما لِهؤُلاءِ الْقَوْمِ لا يَكادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثاً .

3 . و مىبينيد كه امام هشتم عليه السّلام در آن حديث فرمود كه خداوند متعال فرمود :

« اى پسر آدم ! تو ، معاصى را به قوهء من كه در تو نهاده‌ام عمل كرده‌اى . » .

4 . و مىبينيد كه امام صادق عليه السّلام فرمود : خداوند به موسى كليم عليه السّلام در تورات وحى فرستاد كه « لا إله إلّا أنا خلقت الخلق و خلقت الخير و خلقت الشر » .

5 . و مىبينيد كه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله در آن حديث فرمود : هر كه گمان كند خير و شر به غير مشيّت خداوند است ، خداوند را از سلطانش به در برد .

و همچنين در روايات ديگر كه آورده ايم و چه بسيار روايات از اين قبيل در جوامع روائى عامه و خاصه آمده است كه ما به عنوان نمونه برخى از آنها را در اين جا تبركا و تيمنا نقل كرده‌ايم .

6 . و مىبينيد در آياتى كه اخيرا نقل كرده‌ايم ، خداوند تعالى خالق كل شيء است .

7 . و مىبينيد در دعائى كه محمّد دهدار نقل كرده است ، در حال خروج از