نگاهى به حديث منزلت (فارسى) — الصفحة ١٠٤

ديدگاه دانشمندان فن

كه شايد پژوهشگران حقايق كم و بيش از آن‌ها آگاهند . اين اشكال صورت زيبايى دارد كه اگر كلام صحيحى باشد ، ديگر نمىتوان به وجود استثنا در حديث بر عموميّت آن استدلال كرد . اين اشكال را نويسنده تحفة اثنا عشريه ذكر كرده است . « 1 » اما زمانى كه به متن‌هاى حديث مراجعه مىكنيم ، مىبينيم در بعضى از آن‌ها آن چه كه پس از حرف « إلّا » استثنا شده ، واژهء « النبوّة » است نه جملهء خبرى .

از طرفى سند اين حديث - يا اين احاديث - كه به اين صورت نقل شده معتبر است . ابن كثير دمشقى از كسانى است كه در كتاب تاريخى البدايه والنّهايه بر صحّت سند اين حديث تصريح كرده است . « 2 » افزون بر اين در نزد اهل تسنّن مسلّم است كه در علم اصول و بلاغت اصل اوّلى در استثنا ، متّصل بودن آن است .

بديهى است كه دست برداشتن از اين اصل ، صحيح نيست ، مگر زمانى كه دليل و قرينه‌اى بر آن باشد .

صاحب تحفه خواسته استثنايى را كه به صورت جمله خبرى است قرينه‌اى بر چشم‌پوشى از آن اصل اوّلى بداند ، كه ما در پاسخ

( 1 ) . تحفه اثنا عشريه : 211 . ( 2 ) . البدايه والنهايه : 7 / 340 .